Sint Antonius Abt in de Lage Landen T-Z

	St. Antonius staat op het gemeentewapen van Terheijden afgebeeld: "In azuur de beeltenis van St.Anthonius, omhangen met de kluizenaarsmantel, de rechterhand steunende op een kruk, in de linkerhand een opengeslagen boek houdende, ter linkerzijde vergezeld van een gedeeltelijk zichtbaar varken, staande op een terras, alles van goud.
	We bezochten Terheijden in februari 2010. Direkt bij aankomst aan de kerk valt het Antonius Abt seniorencentrum al op, met een beeld van Antonius ervoor, en daarnaast een Antoniushof. Bij de kerk worden we opgewacht door Harrie Bruijns, deken-schrijver van het kloveniersgilde St. Antonius Abt in Terheijden, een enthousiaste Antonius fan, die ons in de kerk zal rondleiden.

	Boven een zij-ingang van de kerk is een prachtig stenen beeld (links). Antonius heeft een 'vreemd' vierkanten object in de hand, dat ik ook wel heb gezien op een schilderij van Martin Schongauer, dat zich nu in het Musée d'Unterlinden van Colmar bevindt (rechts), en daar lijkt het nog het meest op het Boek in een doek verpakt. Dat zien we ook hieronder bij één van de beelden in de kerk van Venraij.
	Vooruitlopend, wil ik nu meteen wel opmerken dat de verering van Antonius in Terheijden ooit zeer belangrijk geweest moet zijn — te oordelen naar de Antoniuskerk met het grote aantal fraaie objecten, het kloveniersgilde St. Antonius Abt, Antonius in het gemeentewapen, de seniorenvoorziening Surplus Antonius Abt, en het Antoniushof. Tegenwoordig is van verering eigenlijk alleen nog bij het kloveniersgilde sprake, voorzover het zijn jaarlijkse teerdag op de maandag na 17 januari in de kerk houdt. Maar in de mis rond die datum (de zondag zo dicht mogelijk tegen 17 januari aan) is wel aandacht voor de patroonheilige: de kerk is gedurende het gehele octaaf versierd met bloemen en kaarsen, maar een uitbundige viering vindt niet meer plaats.

De parochie beschikt over een botreliek van St. Antonius Abt (ca. 2 cm lang) in een ovale zilveren houder. Onder de reliek is een stukje papier bevestigd met het opschrift 'S. Antony Abbatis'.
Hoe en wanneer de devotie tot St. Antonius Abt in Terheijden is ontstaan, is niet bekend. In 1551 werd er een kloveniersgilde opgericht dat aan de heilige is toegewijd.
Toen Terheijden in 1633 een zelfstandige parochie werd, koos men als patroon Antonius Abt. De heilige werd in Terheijden aangeroepen tegen allerlei veeziekten.
Georganiseerde bedevaarten zijn er niet bekend, wel bezochten omstreeks 17 januari veel boeren uit de omgeving de Antoniuskerk.
In 1775 werd door paus Pius VI een volle aflaat geschonken op het patroonsfeest, 17 januari, of op een andere door de bisschop aan te wijzen dag.

Op het feest van St. Antonius werd een gebed uitgegeven met een korte schets van Antonius' leven. In het gebed wordt de heilige aangeroepen tegen de pest en besmettelijke ziekten (Antoniusvuur) en ter overwinning van de duivel.
Het oude houten beeld van Antonius stond dan voor in de kerk opgesteld. De mensen zeiden dan: "Toontje staat weer op zijn troon".


Het eikenhouten beeld van de H. Antonius Abt met varken dateert uit de 16e eeuw. Antonius heeft een fraai hoofddekseksel en staat in de vlammen; het varkentje met een klokje om de hals kijkt omhoog.	Aan een muur is een beeld van lindehout uit de 17e eeuw. Een reusachtige omhooggestrekte varkenskop rijst naast Antonius omhoog. Op de mantel is een T afgebeeld..
Het linker beeld van Antonius is mogelijk afkomstig uit een kapel die in het nabijgelegen gehucht Schimmer stond. Deze kapel, waarschijnlijk toegewijd aan Antonius, brandde in 1594 af.


	Een schilderij waarop de bekende voorstelling van Antonius (voorgrond) die bij Paulus van Thebe op de bezoek is, en de raaf die een brood komt brengen. Het is geschilderd door de in Terheijden geboren Petrus van Schendel (1806 - 1870). Zie ook een schilderij bij Schijf.
Op het glas-in-lood raam, vervaardigd door Charles Eyck, zien we Antonius staande in de vlammen, met zijn varkentje voor zich. Hij is omringd door boeren met hun dieren — hond, koe en schaap — op de voorgrond; op de achtergrond van links naar rechts staan een monnik, een edele met zijn paard, en een paar burgers. Onderaan het raam zijn vier voorstellingen uit het leven van Antonius: Antonius verkoopt zijn bezittingen en schenkt zijn geld aan de armen (niet te zien); een bezoeking van Antonius door demonen; Antonius met zijn leerlingen; Antonius op zijn sterfbed (niet te zien).

Het kloveniersgilde St. Antonius


	In de kerk hangt dit fraaie antieke vaandel van het gilde. De gekruiste geweren (de "kolven", vanwaar het woord "klovenier" is afgeleid) zijn achter de afbeelding van Antonius te herkennen.

Het kloveniersgilde St. Antonius Abt heeft een eigen kapel in de kerk, met een altaar en een eigentijds beeld van Antonius uit notenboomhout (links boven), vervaardigd door de heer Janus van Hal uit Alphen, en werd op de 24 januari 2000 door hem tijdens de H.Mis op de teerdag overgedragen aan het gilde, waarbij dit beeld door de gildeheer, pastor J. de Bont, gewijd is. Enkele jaren (tussen 1980 en 1990) werd op de teerdag van het gilde in deze kapel de H. Mis voor de overleden leden van dat gilde opgedragen. Vanwege het geringe aantal zitplaatsen is men echter toch weer naar de grote banken in de kerk zelf teruggegaan.
Het gilde houdt de Antoniusviering op de maandag na 17 januari met een speciale mis en een feestelijke bijeenkomst. Na afloop van de H. Mis vereren de gildeleden de relikwie van de H. Antonius Abt. Binnen dit gilde gelden nog steeds eeuwenoude tradities zoals koningschieten op een houten vogel en het stemmen met witte (= voor) en bruine (=tegen) bonen. Het kloveniersgilde is indertijd als ontspanning voor de werkende man opgericht.
Wapen van het kloveniersgilde, met gekruiste "kolven" in eikenblad.

	Het vaandel met Antonius afbeelding in de kerk tijdens de teerdag in 2004. Sjerpen met een T.
Op de achtergrond, omringd door 17 lampjes, staat het 16e eeuwse beeld van Antonius (zie ook rechts). Daarachter aan de muur het schilderij van Antonius bij Paulus. Helemaal rechts aan de muur het 17e eeuwse beeld van Antonius.

Surplus Antonius Abt is de naam van een senioren complex naast of tegenover de kerk. Achter of naast het complex is het Antoniushof, een smal straatje dat naar een klein park leidt.
Het eigentijdse beeld van Antonius is in 1991 door de heer Niek van Leest uit Lage Zwaluwe vervaardigd.
Zo krom en gebogen als Antonius hier staat, lijkt het misschien wel een toepasselijk beeld bij een bejaardentehuis, maar het geeft toch niet de uitstraling van een aanroepbare, krachtige, genezende patroonheilige, waar bejaarden juist behoefte aan zouden kunnen hebben.

Naast het Antoniusgilde was ook de voormalige geitenfokvereniging naar de Antonius vernoemd.

Vaals, Limburg #

Parochiekerk van St. Paulus

16e eeuw

De kerk van Vaals wordt voor het eerst genoemd in een uit 1266 stammende overeenkomst. De uit kolenzandsteen opgetrokken toren wordt echter gedateerd in de 11e eeuw.
De Antoniusverering gaat terug tot 1558. In dat jaar stond een Antoniusaltaar in de kerk. Mogelijk was aan dit altaar een broederschap verbonden, die in 1601 werd heropgericht. Antonius Abt was in Vaals de patroon van de wevers. Elk jaar was er een 'St. Tönniskirmes'.

Er is een botreliek, vervat in een zilveren theca (ø 3,6 cm) die opgenomen is in een 17 cm hoge zilveren reliekhouder. Bij het botpartikel staat op een tekststrookje: 'S. Antonii'. De achterzijde van de theca is voorzien van een rode lakzegel en op de vierpas van de houder staat de inscriptie: 'Reliquiae S. Antonii Abbatis Eccl. Patroni II'.
En er is een houten beeld van Antonius Abt.
De boeren uit de omgeving van Vaals bezochten de kerk op 17 januari. Zij brachten brood mee, dat tijdens de mis gezegend werd en thuis werd gevoerd aan het vee. Behalve brood was er ook gezegend water te krijgen. Het Antoniusbeeld stond niet op het altaar, maar op tegen de laatste pijler aan de rechterkant van het middenschip. Het beeld was voor die gelegenheid versierd met kaarsen en bloemen. Na de mis was er gelegenheid om voor aan de communiebank de reliek te vereren.
De Antoniusbedevaart hield stand tot in de jaren zestig. Het gebruik om op Antoniusdag een mis te laten lezen voor de levende en overleden leden van de afdeling Vaals van de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB) bestond in 1999 echter nog steeds. Sedert 1989 heeft het kerkbestuur de Antoniusverering nieuw leven ingeblazen door kerkgangers na afloop van de mis op 17 januari gezegende 'Antoniuswafels' te verkopen.

Veghel, Noord Brabant

Antoniuskapel

1984

Op de grens van Veghel en de toenmalige gemeente Erp werd in kader van ruilverkaveling in 1984 een kapelletje gebouwd, opgedragen aan de volksheilige de Heilige Antonius, beschermheer van de boeren en slagers, als teken van eeuwenlange verbondenheid tussen beide plaatsen.
	Jaarlijks wordt in juni bij de kapel op ’t Ham een openluchtmis gehouden, waar zo’n vijfhonderd mensen aan deelnemen. Na afloop van de mis wordt onder begeleiding van Het St. Barbara Gilde uit Veghel en het Onze Lieve Vrouwe en St. Catharina Gilde uit Erp naar de in de buurt gelegen boerderij van Van Stiphout vertrokken. Volgens goed Brabants gebruik staat daar de koffie klaar en kan er worden ‘gebuurt’. De locatie is wat onduidelijk, is het op ’t Ham of aan de Morgenstraat in Erp?
Het Antoniusbeeld is vervaardigd door beeldhouwer Hans Goddefroy.
Toch opmerkelijk dat er in deze tijd nog een dergelijk kapelletje wordt gebouwd.

Venraij, Limburg

Antonius Abt Kapellen

De Sint Petrus Banden Kerk in Venray is een gotische kerk uit de 15e eeuw. De zorg voor de kostbare verzameling kunstschatten is door het kerkbestuur gedelegeerd aan de Stichting Behoud en Restauratie Beeldenschat Sint Petrus Banden Kerk.
U kunt de kerk bezoeken tijdens de openingsuren (alle werkdagen tussen Pasen en 1 november, van 14.00 tot 16.00 uur).

Er staan prachtige Antoniusbeelden! Met fantastische draken aan de voeten.
	Opper-Gelre; ca. 1700. Dit fraai gesneden beeld van Antonius is een geslaagd kunstwerk uit de barok. Correcte haardos; de T-staf boort in de draak; vurig varkentje.
	Atelier Meester Arnt van Kalkar; 1480-1485. Boven in de kruin is een diepe trapeziumvormige uitholling gemaakt waardoor het mogelijk werd om in het hoofd een relikwie te plaatsen. De zichtbare polychromie is neogotisch en nog intact. Mooi hoofddeksel; in zijn linkerhand zijn staf, klok en boek in doek (?), wat we ook in Terheijden zien; leuk opkijkend varkentje.
Naast de twee grote Antoniusbeelden heeft de kerk nog twee kleine exemplaren (zie hieronder), die gezien hun geringe hoogte, waarschijnlijk in een wegkapelletje hebben gestaan. Zij behoren beide tot de eenvoudige Antonius-Abt-beelden. Zo ontbreekt de draak aan hun voeten. Een varkentje, een eenvoudig vuur, een staf en een boek zijn hub attributen.

	Opper-Gelre; 15e-16e eeuw. Dit kleinere, afgeloogde beeldje is meer gedrongen van vorm en laat diepe uitgesneden plooien zien. Beide beeldjes kunnen als goed lokaal werk uit de middeleeuwen gezien worden, waarbij het kleinste beeldje (links) een iets oudere stijl vertegenwoordigt.
	Opper-Gelre; 15e-16e eeuw Dit grotere beeldje laat een zwierige mantel en een vloeiende houding zien en het gelijkt hiermee op de stijl van de Antoniusbeelden uit ca. 1500. De polychromie, zwart op een gouden ondergrond en versierd met bloemmotieven, lijkt oud.

Veltum, thans een wijk van Venray
De kapel werd in 1625 gesticht, het schipdeel stamt uit 1681, te zien in de muurankers. Op zijn naamdag 17 januari werd tot in de jaren ‘20 van de vorige eeuw de köpkesmert bij de grote Antoniuskapel van Veltum werd gehouden. Bij de Antoniuskapel in Veltum werden hondsdolle honden, soms afkomstig uit de verre omgeving, nog tot 1932 met een sleutel in de nek gebrandmerkt. De Veltumse Kapel wordt zij niet meer voor de eredienst gebruikt. Zij ligt aan de Hoebertweg, een zijstraat van de Langstraat. De inventaris is gedeeltelijk terecht gekomen in het Venrayse museum, op woensdag-, zaterdag- en zondagmiddag geopend. Daar staat ook het oude beeld met het varken.

Onder en bij Venraij liggen een aantal kapellen gewijd aan Antonius.
	Opvallend aan deze kapellen is, dat Antonius er nooit alleen is, maar dat hij altijd vergezeld is van een of meer andere heiligen. Opvallend is ook dat Antonius wordt afgebeeld met een groene duivel onder zijn voeten, duidelijk in het stadium van overwonnen te worden, een opvatting van het duivelse 'attribuut' die in Nederland niet (vaak) getoond wordt.
De Antonius kapel aan de Deurneseweg 52, bij Heide. Gewijd aan Antonius Abt en Alfonsus de Liguori.
Eigenlijk lijkt deze duivel op de draak die door St. Joris verslagen wordt. De inspiratiebron voor deze draak is het 16e eeuwse beeld van de kapel in Veltum, en dat heeft de draak. Die staat voor de duivel en het kwaad, dat Antonius bestreed. Het varken helpt hem overigens door de draak in een oor te bijten.
De Antonius & Alfonsus kapel werd in 1920 gebouwd door Jan Poels uit Venray, die zo naamheiligen uit de familie wilde eren. In 1982 maakten cursisten van de Vrije Academie nieuwe beelden. De kapel stond toen al jarenlang leeg. In 2004 is door leden van de Stichting Kruisen en Kapellen veel werk verzet om het stucwerk te vervangen en de afwatering rondom te verbeteren. Mede dank zij de steun van eigenaar Vroomen en de organisatoren van de Oldtimertoertocht is het werk afgerond. De Venrayse stichting heeft eigenhandig de oorspronkelijke kleuren uit de jaren ‘20 weer teruggebracht, die gehavend onder het stucwerk vandaan kwamen. Alfonsus van Liguori is ‘zeldzaam’ in een kapelletje, de stichter van de orde der redemptoristen verwacht je eerder in een kerk van de kloosterorde. De redemptoristen waren de grote propagandisten van de volksmissies. Mogelijk was dat toentertijd een reden voor een plaatsje voor hun heilige voorganger, maar waarschijnlijk waren er een Toon en Fons in de familie Poels, die zo voor deze merkwaardige combinatie van heiligenverering zorgden. De drie hier getoonde kapellen, hoewel degelijk onderhouden, ontberen toch echte zorg en liefde. Ze hangen vol spinnewebben en ander ongedierte. Er branden geen kaarsjes; er staan geen verse bloemen.


	De H. Maria, Anna en Antoniuskapel aan de Scheiweg te Leunen.
De beelden zijn alle beschermd tegen diefstal en vandalisme, door er plastic en tralies voor te plaatsen, waardoor het niet goed mogelijk is om er echt 'contact' mee te krijgen, of ze schoon te houden, of ze te fotograferen.


	De St. Anthoniusabt en Barbarakapel aan de Veulenseweg te Leunen. De kapel en het kruisbeeld aan de andere kant van de weg, vormden oorspronkelijk een eenheid.
In Venray is Antonius op nog meer plaatsen aanwezig, maar ik had bij ons recente bezoek geen tijd meer om die te fotograferen. Een volgende keer!

Maar hieronder nogal een aantal foto's van de site Kruisen en Kapellen in Limburg.

				Kerkpad Petrus Banden
Muurkapel Hiept	Antoniusabt en Alfonsus kapel	Anna, Maria en Antoniuskapel	Antoniusabt en Barbarakapel

Ven-Zelderheide, Limburg

Antonius Abt Kapel en Parochiekerk

1450

De Antonius Abt Parochiekerk ligt aan de Vensetraat. Deze kerk uit 1953 is van een vergeetbare architectuur, en lijkt eigenlijk nog het meest op een fabrieksgebouw.
Hij was (zoals de meeste kerken tegenwoordig) gesloten zodat we niet konden zien of er binnen nog iets was dat de zaak opluisterde.

Gelukkig was de kapel, verderop aan de Vensetraat bij de Kapellerweg, wel open!

De kapel werd gebouwd rond 1450, volgens een legende in opdracht van de Hertogin van Kleef. Een uitgebreide(re) weergave van deze legende (en de geschiedenis van Ven-Zelderheide) is te vinden op een bord bij de kapel.
	Geschiedenis De plaatsnaam Ven-Zelderhei wijst op twee gehuchten, die sedert vele eeuwen in elkaars nabijheid liggen: ’t Ven en landgoed Zelder met de heidegronden erom heen. Ruim tweehonderd jaar geleden had ‘Veen’ 149 inwoners en woonden er op het landgoed Zelder 46 personen. Al in 1381 vinden we in een overzicht van inkomsten en uitgaven van het klooster Grevendaal der Cisterciënzer Zusters bij Asperden (Dld.) “den Venschen Kirchaven” (=kerkhof) vermeld. In 1413 vinden we “het darp int Venne” genoemd. Deze woonkern lag tamelijk geïsoleerd omdat de Zelderse heide, die zich tussen ’t Ven en Ottersum uitstrekte toen nog woest en onontgonnen was. In die tijd verrijst er bij het Vense kerkhof een kapelletje dat door Hendrik en Aleida Busserhuze (1468) in hun testament rijkelijk met landerijen wordt begiftigd. Dit echtpaar ontleent hun naam aan het landgoed Busserhuze onder Ottersum, ook thans nog bij autochtonen bekend als boerderij ‘de Heuvel’.

Legende
Omtrent de juiste stichtingsdatum van de kapel tasten we in het duister. Maar als de legenden een kern van waarheid bevatten, hebben we toch een uitgangspunt. Een oud volksverhaal wil dat de kapel gesticht werd door hertogin van Kleef (deze hele streek behoorde immers sedert 1397 in feite aan Adolf II, graaf en later hertog van Kleef). De hertogin had een bezoek gebracht aan de heer van Seller (Zelder) en wilde door ‘t Ven en het Rijkswald terug naar haar burcht te Kleef. Bij het Vense kerkhof was de weg zo slecht, dat de as van de koets brak, en het reisgezelschap in de modder bleef steken. De twee koetsiers tuurden door de snel invallende duisternis rond. De plek van het ongeluk was eenzaam, geen huis in de buurt. Wie wilde er immers bij het ‘bange’ kerkhof wonen! In paniek riepen de hertogin en haar gezelschapsdames om hulp, maar er kwam geen mens opdagen. Toen bad riep de hertogin in uiterste wanhoop tot haar favoriete heilige St. Antonius Abt.
En zie: plotseling kwamen van verschillende kanten mannen te hulp snellen en bevrijdden zij de adellijke dames uit hun benarde situatie.	Een mooi Antonius beeld, maar w.s. is het een gipsen replica, gezien het jaartal 1986 op de sokkel aan de achterkant. Er staan verse bloemen en de hele kapel straalt zorg en aandacht uit.
Vol dankbaarheid beloofde de hertogin deze huiveringwekkende plaats tot een oord van zegening te maken. Ze liet hier een kapel bouwen, toegewijd aan de H. Antonius. Tevens stichtte zij een fonds, waaruit de kapelaan van Ottersum betaald werd om elke week naar ‘t Ven te gaan en daar een H. Mis op te dragen.
Tenslotte liet de bouwdame op het Vense kerkhof zo veel eikebomen planten als zij levensjaren telde. Als de bomen na enkele eeuwen volgroeid zouden zijn, en de kapel versleten, dan zou uit de opbrengst van het eikehout een nieuwe kapel gebouwd kunnen worden. Toen de Ottersumse toren in 1867 vervangen moest worden, heeft men de eiken bij de kapel gekapt. Kort voordien was de kapel echter nog vernieuwd en kreeg ze haar tegenwoordige grootte, nl. 16 x 5 m.

n het schrift bij de ingang schrijven gelovigen vele smeekbeden en dankbetuigingen aan Antonius Abt; en trouwens ook enkele aan Antonius van Padua, die met een prachtig beeldje in de kapel vertegenwoordigd is.

Een paar citaten: 30/8 Speciaal in gebed meenemen de zware operatie die een goede kennis moet ondergaan a.s. donderdag. Dat alles goed mag verlopen. Voor mijn zieke zus; help haar het lijden verlichten. Voor het slagen van mijn nieuwe baan. 3/9 dat mijn lieve vrouw maar vlug weer mag opknappen. 12-9-05 Sterkte en kracht bij een chemokuur.
2 okt '05 Lieve Heer Lieve Maria. Ik weet niet of jullie me gehoord hebben of te druk hadden. Maar a.u.b. please verhoor mijn gebed a.u.b. Laat ik snel beter zijn en voor Frans en Lins en de baby. H. Anthonius goede vriend, maak dat ik wat verloren is terug vind.

De Kapel

Het huidige priesterkoor is de oorspronkelijke kapel. Omstreeks 1750 en 1860 is ze twee keer uitgebreid. In 1894 werd het ingangsportaal tegen de kerk en de toren boven de voorgevel gebouwd. Oorspronkelijk stond het torentje op het priesterkoor en later midden op de kapel.
Op 20 oktober 1944 moest de Vense bevolking wegens de dreigende ernstige oorlogshandelingen evacueren. Toen kapelaan Th. Driessen in mei 1945 in Ottersum terugkeerde en de kapel ging bekijken, trof hij die in desolate toestand aan.

Het dak was kapot, de glas-in-lood ramen verbrijzeld en de muren met granaattreffers doorboord.
De beelden en de kruisweg waren weg (naar men later ontdekte, weggehaald door pastoor W. Janssen uit Mook met hulp van enige Engelse militairen). De kapel bleek ondanks de beschadigingen toch door een aalmoezenier van het Engelse leger in ’44 en ’45 gebruikt te zijn. Zondag 11 juni 1945 vierde kapelaan Th. Driessen er met de bevolking weer voor de eerste keer na de oorlog de H. Liturgie.
In de eindjaren ’70 was de kapel aan een nieuwe restauratie toe. Om verder verval tegen te gaan kwam men in samenwerking met de Rijksdienst voor Monumentenzorg tot plannen voor een renovatie. Deze plannen werden in 1983/84 gerealiseerd, zodat de St.-Antoniuskapel weer in oude luister de bezoeker/ster op de zeer historische grond verwacht.

In het toeristenseizoen is de kapel dagelijks geopend van 9-20 uur.

En verder zijn er in Ven-Zelderheide nog een RK Kerkelijk Zangkoor St. Antonius Abt en een Zangkoor St. Anthonius Abt.
En dat voor zo'n kleine plaats!

Vlodrop, Roerdalen, Limburg #

Parochiekerk van St. Martinus

1688

Een visitatiebericht uit 1688 vermeldt dat er een fundatie in de Martinuskerk bestaat ter ere van Antonius Abt. Deze stichting verplichtte de pastoor eenmaal per week een mis op te dragen. Over een bedevaart naar Vlodrop voor de 20 eeuw is echter niets bekend, maar voor 1940 kwamen gelovigen van Herkenbosch op 17 januari ter bedevaart naar Vlodrop . Ook uit het Duitse grensgebied kwamen gelovigen Antonius te Vlodrop vereren om bescherming af te smeken voor het vee. Dit gebruik bleef tot aan de Tweede Wereldoorlog bestaan. De feestdag van Antonius werd er als een zondag gevierd.

In 1997 was er nog enige devotie tot Antonius Abt, hetgeen zich uitte in het branden van kaarsen voor zijn beeld in de kapel en het plaatsen van bloemen aldaar.
Er is een botreliek van Antonius Abt en er zijn twee Antoniusbeelden.

Altaar en beeld van Antonius abt in 1997.

Volkel, Uden, Noord-Brabant

Parochiekerk St. Antonius Abt

15e eeuw

In september 1455 werd een kapel opgericht en toegewijd aan Antonius Abt en Barbara. De kapel stond op de plaats van de huidige parochiekerk van Volkel. In 1455 werd er in de kapel een vast rectoraat gevestigd. In oktober 1635 werd de Volkelse kapel gebrandschat door rondtrekkende Kroatische troepen. In 1739 werd de kapel bestolen van haar kerksieraden.
In 1835 werd de middeleeuwse kapel afgedankt en afgebroken tot aan het middeleeuwse priesterkoor en in 1836 werd het vernieuwde en vergrote kerkgebouwtje ingewijd. In 1938 kwam er uiteindelijk een driebeukige bakstenen kerk.

In de kerk staat op het priesterkoor een lindenhouten beeld van Antonius abt (hoogte ca. 1,20 m) dat in de 19e eeuw vervaardigd is door de Volkelse schaapsherder-beeldhouwer F. van der Wijst.
Antonius Abt was in Volkel behalve patroon van de parochiekerk ook beschermheilige van de Boerenbond en daarmee van het vee.

Op 17 januari, de feestdag van Antonius Abt, werd vroeger een plechtige veezegening gehouden. Behalve boeren kwamen op die dag ook de meeste parochianen naar de kerk. Het Antoniusbeeld in de kerk was voor de gelegenheid naar voren gehaald en met bloemen versierd. Bij het beeld brandden kaarsen.
Na de zegening van het vee met water werd er door de leden van de Boerenbond een feestelijke vergadering en een koffietafel gehouden.
In het begin van de tachtiger jaren van de 20e eeuw hield de Volkelse veezegening op te bestaan.

De benamingen van de verdwenen Coöperatieve Stoomzuivelfabriek St. Antonius, Antoniusstraat, bejaardentehuis St. Antonius verwijzen naar de verering van de heilige in Volkel.

Evenals het restaurant "d'n Heilige Antonius" in de Antoniusstraat.

Vollenhove

Voormalig St. Anthoniegasthuis

1445

Het St. Anthoniegasthuis heeft globaal gelegen achter de plek waar nu het appartementencomplex 'De Steinen Vuyst' staat. Op 1 mei 1567 werd recht tegenover het St. Anthoniegasthuis in de Oude Straat het Weeshuis gesticht door pastoor Johan Vuist, naar wie dit appartementencomplex werd genoemd. De Oude Straat heette later de Visscherstraat. Het fungeerde van plm. de 15e eeuw tot aan het einde van de 18e eeuw als wat men nu een verzorgingstehuis zou noemen. Het proveniershuis van Sint Anthonius wordt voor het eerst in 1445 genoemd. In tal van steden was vroeger een St. Anthoniegilde, dat zich met een goed deel der armenzorg belastte. Ook te Vollenhove was een dergelijk gilde. De plichten van deze St. Anthoniegildebroeders bestonden voornamelijk in het werven van nieuwe broeders tot instandhouding en uitbreiding van hun gasthuis en die zich willen richten op het geven van hulp en troost aan arme, zieke en oude mensen. De oprichting te Vollenhove heeft waarschijnlijk reeds plaats gehad toen de stad bloeide door het bezit van de bisschoppelijke zetel. In 1545 volgen opnieuw opgestelde bepalingen voor dit gasthuis met het opschrift: "Ordonnantie van dat armenhuys bynnen Vollenhoe, genoemet St. Anthoniushuys".
	Het eerste hoofdstuk handelt over de verkiezing van de gildemeesters, het ontvangen van de inkomsten en het afleggen van rekening daarvan door de gildemeester, die daartoe werd aangewezen. Het tweede hoofdstuk betreft de opname van mensen in het gasthuis. Het derde hoofdstuk over de benoeming van een moeder in het huis en hoe die en de proveniers (kostgangers) zich hebben te gedragen. Behalve de gildemeesters waren er een aantal gildebroeders die jaarlijks op St. Antonius dag (17 januari) in het gilde werden opgenomen In het midden van de 19e eeuw was een gedeelte van dat gasthuis nog intact. Daarin werd een boerenbedrijf uitgeoefend.
	Op een lijst van stadszilver, opgemaakt 4 december 1787, komt onder meer voor een St. Anthoniusbeeld van het St. Anthoniegasthuis, zijnde een zeer oud fraai stenen beeld, van binnen hol, te gebruiken als beker. Onder om de voet, die de mond van de beker is, een zilveren rand zodat het niet kan staan of neergezet kan worden.

Vriezenveen

Parochie Heilige Antonius Abt

1797

Anno Domini, in het jaar onzes Heren 1797, aan het einde van de achttiende eeuw het geluk genietende in een land van vrijheid te wonen en onbelemmerd in alle plaatsen van de republiek onze heilige godsdienst te durven uitoefenen hebben de rooms-katholieken van 't Vriezenveen na meer dan twee honderd jaar elders te hebben gekerkt, op loopafstand van ongeveer anderhalf uur over gevaarlijke en moerassige wegen met welwillende toestemming van de pastoor van Geesteren, deze parochie gesticht, met als patroonheilige Antonius Abt.

Waasmunster, Oost Vlaanderen

Sint-Antonius Abt kapel

1628

Er is een kapel van Sint-Antonius abt en eremijt op de Rodendries die dateert uit 1628.
We bezochten deze kapel op 17 januari 2008, omdat we toch in de buurt (Puivelde) waren. De grote kapel (bijna een kerkje) was dicht en zag er wat verwaarloosd uit. Omgewaaide bloempotten; mijn vriendin zette ze recht. En dat op de 17e!.
Op de Rodendries 30, tegenover de kapel, is een café Sint-Antonius, dat helaas ook dicht was.

Erg jammer dat de kapel dicht was, want volgens de Belgische inventarisatie site, zou er toch heel wat moois te zien zijn (hoewel de twee artefacten onder wel uit het zicht gestaan zouden hebben).

Zoals het beeld vanAntonius abt uit de 17e eeuw (links).

Een reliekschrijn uit ± 1750 (links onder).

En een beeldje van Antonius uit 1723 (rechts onder), met een opvallende houding. Zelden of nooit zie je hem zo geknield zitten, maar gezien de attributen kan het toch alleen maar Antonius — en niet bijvoorbeeld een Antoniaan — zijn.

Warfhuizen, Winsum, Groningen #

O.L.V. van de Besloten Tuin

2001

De kerk van de heilige Liudger stamt oorspronkelijk uit de dertiende eeuw, maar is in 1858 vervangen door het huidige gebouw in waterstaatstijl.

Na vierhonderd jaar in protestantse handen te zijn geweest, is het gebouw sinds 2001 veranderd in een Rooms-Katholieke kluizenarij, de Kluis van Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin, en is daarmee de jongste van de Nederlandse kluizenarijen.
De kluis in Warfhuizen bouwt voort op de traditie van de Limburgse en Brabantse kluizenaars die ontstond in de tijd van de contrareformatie. Zo is er een afgesloten gebied (clausuur) waarbinnen de heremiet die er woont, Broeder Hugo, werkt en bidt.

In de kerk is dit zichtbaar door het imposante clausuurhek dat het priesterkoor van het schip scheidt.
Zoals in de contemplatieve kloosters wordt in Warfhuizen het Officie onderhouden. De invloed van de Limburgse traditie is merkbaar aan verschillende toevoegingen uit de volksdevotie, zoals het hardop gebeden rozenkransgebed en verschillende litanieën die op verschillende tijden van de dag worden gezongen.
De verering van de Heilige Antonius Abt, van wie het reliekschrijn zichtbaar is achter een hekje in het hoogaltaar, neemt daarbij een bijzondere plaats in. Zo wordt daar elke dag de litanie van de heilige Antonius gebeden.
De kluiskerk is altijd open.

Jaarlijks is er op 17 Januari feestelijk officie, net als op de feestdagen van de heilige Bruno van Keulen en het span kruisverheffing/O.L.V. van Smarten.

Wat de verering van Antonius betreft, en de plaats die het Antoniusreliek daarbij inneemt, en hun betekenis voor het kluizenaarschap, laat ik Broeder Hugo zelf aan het woord:

"Al vanaf 2001, dus sinds de stichting van de kluis, wordt Antonius in Warfhuizen geëerd. Het reliek heeft daarbij nooit een grote rol gespeeld, het heeft, net als het kruisreliek dat ook aanwezig is, een puur symbolische functie (in die zin dat het bijna onmogelijk echt lijkt te kunnen zijn.) Het Antoniusreliek was al in mijn persoonlijk bezit voor ik broeder werd. Ik denk dat ik het een keer geruild heb op een devotionaliabeurs in Eindhoven. Het is zo'n typische ronde theca met een glaasje ervoor.

Wat een veel grotere rol heeft gespeeld is het feit dat het in Warfhuizen om een bewoonde kluizenarij gaat. Niet voor niets heet Antonius in al zijn litanieën wel ergens "voorbeeld der eremijten". Als kluizenaar heb je zo'n heilige nodig. Alle oude kluizenarijen hebben zulke devoties gekend, ofwel voor Antonius, ofwel voor Egidius of Leonardus (behalve wanneer de kapel in kwestie een Mariaoord was, zoals in Schilberg, Oetsloven of Roermond.)
De kluis in Warfhuizen wil nadrukkelijk een voortzetting zijn van de oude Nederlandse kluizen, voor zover dat onder het huidige canoniek recht kan (en dat kan niet 100%, vandaar dat hier en daar wat "kartuizerijen" in de gang van zaken zijn geslopen.) De oude Nederlandse kluizenaars waren eenvoudige broeders die vaak meer "devoties" hielden dan dat ze ingewikkelde officies baden. In Warfhuizen wordt wel het officie gebeden, maar de psalmen zijn er over meerdere weken uitgesmeerd om zo ook die devoties, waarvan de Antonius-verering er één is, hun plaats te gunnen (dat is des te belangrijker omdat ze een tijdlang erg uit de gratie zijn geweest en toch altijd erg belangrijk zijn geweest voor het voortbestaan van het christelijke geloof.)
Leuk is dat de laatste Nederlandse kluizenaar oude stijl broeder Lutger heette, en dat in Warfhuizen de patroon van de kerk al sinds onheuglijke tijden Sint-Lutger is. Dat geeft echt het gevoel dat het stokje (in dit geval: kruisje) wordt doorgegeven. Broeder Lutger woonde overigens op de Schaelsberg waar de devotie sterk op Leonardus was gericht, maar dat had net zo goed Antonius geweest kunnen zijn als hij een ander beeld of reliek had gehad. Zo ging dat in die dagen."

Deze informatie is afkomstig van Broeder Hugo en de site van de Besloten Tuin, evenals van de Wikipedia site, waar nog veel meer hierover te vinden is.

Welten, Heerlen, Limburg #

Parochiekerk van H. Martinus

16e eeuw

	De boerenbevolking van Welten en de omliggende plaatsen trok op 17 januari naar de Martinuskerk om daar Antonius Abt te vereren. Wanneer de bedevaart naar Antonius Abt in Welten is ontstaan, is niet bekend. Het beeld in de parochie stamt uit de 16e eeuw. In elk geval was er dus toen al een zekere verering voor deze heilige.
	Er is een gepolychromeerd houten Antoniusbeeld (72 cm hoog), dat stamt uit het midden van de 16e eeuw. Antonius Abt is afgebeeld als monnik met een scapulier. Een "vos"-achtig varkentje; vlammen aan de voeten; misschien een demon aan zijn rechtervoet?	En er is een verguld koperen, reliekhouder uit circa 1900, met relieken van Antonius Abt en Rochus. Een tekststrookje vermeldt: 'S. Antonii Abbatis'.
	Er waren op 17 januari, zoals op de zondag, vier missen in de ochtend. Brood en water werden gezegend en de reliek werd vereerd. Nog in 1997 werd de feestdag van Antonius Abt gevierd. Het beeld van Antonius Abt stond toen temidden van bloemen op het koor. Tegen het einde van de mis werd met de reliekhouder de zegen gegeven. Na de mis kon de reliek worden vereerd en werd gezegend brood uitgedeeld.

Wever, Vlaams Brabant, #

Antonius-Abt-kerk

17e eeuw

Het begevingsrecht van de kerk van Wever behoorde tot aan het Frans Bewind aan de heer van Attenrode. De pastoor had maar een schamel inkomen in de eerste helft van de 17de eeuw; van de opbrengst van de tienden inde hij 180 gulden, of de helft van deze van Attenrode.
De oude kerk stond 200 m ten zuiden van de huidige kerk; naast het nog bestaande kerkhof. In 1635 brandde ze af tijdens de verwoesting van Tienen. In 1642 was ze met stro bedekt. In 1787 werd ze hersteld voor 300 florijnen.
Men begon met de bouw van de nieuwe kerk in 1857 en ze werd ingewijd in 1862. Ze is toegewijd aan Sint-Antonius eremijt.
De kleine toren is in de gevel ingebouwd en heeft een achthoekige torenspits. “Men kent er uur noch tijd”: de uurwerkcirkel is voorzien, maar er staat geen uurwerk in.

We bezochten Wever op zondag 11 januari 2009. Verleden jaar waren we hier ook al eens langsgekomen — op 16 januari om precies te zijn. De kerk was toen dicht maar er was wel een aankondiging van een Antoniusviering op zondag 13 januari, met traditionele varkenskopverkoop.
Omdat de viering verleden jaar dus vóór de 17e was, dacht ik dat het dit jaar ook weer zo zou zijn. Maar als we om 9:00 uur zijn, blijkt er een gewone dienst te zijn. Later hoor ik dat het de zondag het dichtst in de buurt van de 17e is, dus dit jaar op de 18e.
Het is een mooie kleine kerk. Mooie beelden.
Na de dienst praten we wat met de kerkgangers. Ze zijn zeer vriendelijk en hebben met ons te doen omdat we nu “voor niks” gekomen zijn. Hier moeten we zeker eens terugkomen voor een viering.

Men deed wat geringschattend over de beelden van Antonius (hierboven), in vergelijking met het echt kostbare, kleine beeldje van Antonius dat bovenop het altaar van Maria staat (linksonder). Dit beeldje uit de 16de eeuw werd in 1984 na een inbraak gestolen maar werd door de politie weer teruggevonden.
Het grote witte beeld (hierboven links), dat in een nis achter een hekwerk stond, zou de volgende week tijdens de vieringen buiten de kerk geplaatst worden. Men noemde het "een grote bonk gips", maar niettemin is de uitdrukking ervan prachtig. Ook over het andere beeld (hierboven rechts), leek men nauwelijks tevreden — ook al wordt het gedateerd van 1591-1710 — maar vooral het varkentje staat er zeer mooi op: zoals hij aanhankelijk omhoog kijkt naar Antonius! Ook de klok is zeer fraai.

De glasramen in het koorgedeelte van de St.-Antoniuskerk te Wever zijn de oudste glasramen van het gebedshuis en dateren zeker uit de tijd van de bouw van de kerk en misschien zelfs van daarvoor. Wie de maker was van deze prachtige glasramen is onbekend maar de gebruikte materialen en de manier waarop de heiligen zijn afgebeeld zijn een toonbeeld van vakmanschap. Bekend is wel dat de glasramen geschonken zijn door Pastoor Sneyders, de zielenherder van de parochie van 1838 tot 1876.
Op één van de ramen (rechtsonder) zien we Sint Antonius met zijn varkentje en Sint-Joris met zijn voet op de kop van de verslagen draak.

Het was te donker om een goede foto te kunnen nemen van het schilderij, en het schilderij zelf was ook zeer donker, maar met enige digitale opwerking is er nog wel iets zichtbaar van te maken.
En qua voorstelling is het zeker de moeite waard.
Een ernstige, karaktervolle Antonius zit te lezen. Een T op zijn schoudermantel. Zijn trouwe metgezel, het varken, bij zijn linkerbeen.
Er vind een Verzoeking plaats door een verleidelijke vrouw met kostbare juwelen, maar haar ware betekenis wordt duidelijk door de heksenbezem die de gehoornde duivel achter haar omhoog houdt. Achter Antonius in het donker nog een gevleugelde duivel.
Prominent op de voorgrond zit een rat aan iets te knagen. De symboliek hiervan ontgaat me enigszins — het zou de rat als verspreider van de pest kunnen zijn.

Wijbosch, Schijndel, Noord Brabant

Antoniuskapel, Kapeleind

1428

De oude kapel van Antonius Abt was gesticht in of kort voor 1428. Op het schip stond een klein torentje dat in 1836 tijdens een storm is weggeslagen. De kapel was sinds 1648 buiten gebruik, een tijdlang als woning gebruikt. In 1850 werd ze afgebroken door de gemeente.
Uit de periode dat de oude kapel in gebruik was, circa 1428 - 1850, is niets bekend over bedevaarten.

De enige tekening van de oorspronkelijke kapel werd gemaakt door Hendrik Verhees op 6 augustus 1788.
Er zijn gedrukte litanieën uit 1878 en 1915 waarin wordt vermeld dat de heilige bijzonder wordt vereerd ter afwering van de veepest.

Bij mijn bezoek dd. 16-05-05 lees ik op een ‘oorkonde’ aan de muur:
Deze Capel in het Weebosch onder Schijndel werd gebouwd in A.D. De gemeenteraad liet de bouwvallige kapel in 1850 afbreken.
De Stichting “de Schouw” — het Comité Verfraaiing Schijndel — en de Schijndelse Evenementen Stichting hebben deze herinneringskapel doen bouwen.

De Antoniuskapel behoort tot de parochie St. Servatius.
De gemeenschap van Schijndel — instellingen en verenigingen, stelden geld en materiaal beschikbaar. Een vrijwillige bouwploeg uit Wijbosch bouwde deze kapel onder architectuur van Virgilius van Liempd.
Het gemeentebestuur schonk het St. Antoniusbeeld, vervaardigd door de brabantse beeldhouwer Niel Steenbergen uit Oosterhout. Het beeld laat Antonius zien als een rijzige figuur, met de rechterhand zijn hoofd ondersteunend en gezeten op een varken.
Het kapelletje is herbouwd in 1986, tegenover de historische plek, onder auspiciën van de Werkgroep Monumenten en oude ambachten, samen met de Heemkundekring Schijndel, architect Virgilius van Liempd, fa. de Wit, en vrijwilligers.
Op de inzegeningsdag 5 september 1987 heeft de Stichting “de Schouw” de grond en de kapel overgedragen aan de gemeente Schijndel.

Wijchen, Gelderland

Parochiekerk St. Antonius Abt

14e eeuw

De middeleeuwse kerk van Wijchen werd in 1853 vervangen door een kerk in neo-classicistische stijl; deze werd in 1854 plechtig ingewijd.
Van 1675 tot begin 2003 zijn franciscanen onafgebroken pastoor geweest in de Antonius Abtparochie in Wijchen.
Ook al is het een Antoniuskerk, het lijkt erop dat de Mariaverering daar belangrijker is dan de verering van Antonius.
Het voorportaal van de Antonius Abt kerk is ingericht als Stilte-kapel.

Wolfsdonk, Vlaams Brabant (O 16) #

Sint-Antonius-Abt-kerk en kapellen

We bezochten Wolfsdonk op zaterdag 10 januari 2009.
	We waren eigenlijk op weg naar Wever, via Diest. Het was zeer verrassend om bij het inrijden van het dorp al meteen twee kapellen aan te treffen: een grote op de hoek van de Veerlestraat en de Processieweg (links), en een kleinere aan de Veerlestraat (rechts).
	Bij de eerste kon ik door de tralies van het raam in de deur het beeld van Antonius fotograferen (hieronder), maar van de tweede waren de tralies in de deur zo breed en dicht op elkaar dat ik het Antoniusbeeld wel kan zien maar niet fotograferen.


Zoals gebruikelijk was de kerk gesloten, en over de buitenkant valt weinig meer op te merken dan dat 'ie neoclassistisch is en dat de eerste steenlegging in het jaar 1842 plaatsvond. Gelukkig konden we via een miraculeuze omweg toch de sleutel tot de kerk bekomen. Want het interieur was zeker de moeite waard! Er zijn zoveel Antoniusbeelden en beeltenissen hier.


Hierboven zien we details van de vaandels die in de kerk staan (zie hieronder links), kleine schilderijen in feite. Op de rechter afbeelding houdt Antonius een klokje in de hand.


Hierboven rechts een houten beeldje van Antonius op een console aan de muur.

Wolfsdonk is een echt Antonius-dorp, met al die kapellen, de kerk met veel beelden en de Antoniusviering op de zondag van of na de 17e januari.

Op zondag 17 januari 2010 bezoeken we Wolfsdonk voor de tweede keer. De mis zou om 9:00 uur beginnen. Als het weer het zou toelaten, zou de mis worden voorafgegaan door een processie naar een kapelletje van Sint-Antonius. Ik vermoed dat het de kapel aan de Veerlestraat zou zijn, maar aangezien het regent gaat de processie helaas niet door.


Het 15e eeuwse beeld van Antonius, dat door het jaar heen links, hoog aan de muur op een console staat, staat op deze feestdag centraal in de kerk, vóór het altaar.
Het houten beeldje van Antonius met vlammen en een miniatuur varkentje aan zijn voeten, uit 1501-1510, heb ik hier drie keer weergegeven. Op de Belgische inventarisatie-site zag ik een foto van dit beeld in wat leek op witte steen. Dus het was ooit eens wit geverfd, en daarna weer in zijn oorspronkelijke houten gedaante gerestaureerd. En volgens de scan rechts heeft het beeldje ooit een metalen aureool gehad, en op de replica's die in Wolfsdonk te koop zijn (zie hieronder) zien we die aureool nog steeds.

Op een balustrade links van het altaar staat een zeer leuke reliekschrijn opgesteld — de torso van een lezende Antonius — waar het reliek evenwel aan ontbreekt. Deze reliekschrijn uit 1741-1760 is normaliter niet te zien.
Een kleine ronde theca die wel een reliek bevat ligt ernaast.

De hele kerk is vol, ondanks het vroege uur, oud en jong is aanwezig. De mis wordt opgeluisterd door een fanfare korps.
Pastoor Jozef van Osta brengt in een zeer geïnspireerde preek de viering van de dag van Antonius de Heremiet in verband met de viering van de Bruiloft in Cana, het Evangelie van deze zondag.

Aan het eind van de mis kan men de reliek van Antonius door aanraking vereren.

Op de voorkant van de kazuifel van pastoor Jozef van Osta is — zeer fraai — een beeltenis van Antonius in appliqué geborduurd.


	Na de mis gaat iedereen naar de St. Antonius Abt Feestzaal, schuin tegenover de kerk, voor een kopje koffie of een pintje. In een vrij nieuwe nis in de muur, is een beeld van Antonius met varkentje omringd door kunstbloemen.
Na enige tijd vindt de verkoop van (halve) varkenskoppen en andere varkensvleesproducten plaats. Het viel ons op dat deze gaven niet als offerandes in de kerk gezegend werden. Dit aspect lijkt dus in Wolfsdonk van minder belang te zijn, maar elke gemeenschap heeft zo zijn eigen rituelen. Op de tafel staat een gipsen replica van het 15e eeuwse Antoniusbeeldje. Deze replica's zijn hier ook te koop, evenals noveenkaarsen, pelgrimsvaantjes, pelgrimsinsignes en marsepeinen varkentjes.


We lopen nog langs de twee kapellekes. Eén ervan is open, die aan de Veerlestraat, en er brandt een kaars voor het beeld. Dat komt goed uit want verleden jaar had ik van dit interieur geen foto kunnen maken, en het is toch een leuk beeld en een verzorgd kapelletje.
Het andere Antoniuskapelletje, op de hoek van de Veerlestraat en de Processieweg, is niet open — toch vreemd! Er brandt geen kaars en het maakt, zo door het venster gezien, een stoffige indruk.

Zerkegem, West-Vlaanderen, België #

St. Vedastuskerk

De St. Vedastuskerk in Zerkegem werd opgetrokken in 1871. Het koor en het oostelijke gedeelte stammen echter uit de gotische periode. Het westelijk gedeelte en de vierkante toren zijn dus recenter.
Naast de patroonheilige St.-Vedastus bestaat er een volksdevotie tot de H. Antonius, dus in de kerk wordt ook St. Antonius-met-zijn-zwijntje vereerd. Het houten beeld van deze heilige werd omstreeks 1840 uit het kasteel te Izegem of Roeselare met een kruiwagen naar Zerkegem gebracht.
De dag van Antonius werd vroeger gevierd, maar nu is er omtreeks die dag alleen nog maar een kleine kermis.

Zwolle, Overijssel

Parochiekerk van O.L. Vrouw ten Hemelopneming (Peperbuskerk)

1398

Het Antoniusaltaar werd in 1398 gesticht in de toen pas gebouwde O.L. Vrouwekapel. In hetzelfde jaar woedde een pestepidemie in Zwolle; de keuze van de 'pestheilige' Antonius Abt zal dan ook niet toevallig zijn geweest. Een pauselijke bul van 1399 spreekt over een grote toevloed van mensen naar de kapel. Deze bul verleende aflaten aan bezoekers van kapel en altaar.
De rooms-katholieken hebben het gebouw tot 1591 en vervolgens weer sinds 1811 in gebruik gehad. In de huidige kerk bevindt zich niets meer wat eventueel aan een Antoniuscultus herinnert.

Meer St. Antonius plaatsen T-Z

Tegelen (NL)
Schutterij St. Anthonius
Teuven (BE)
In Teuven lijkt er in januari een viering te zijn rond Sint-Antonius als beschermer van het vee. Men spreekt er van Seent Teunes met het veireke en S'n Tunnis.
Udenhout (NL)
Gilde Sint Antonius - Sint Sebastiaan
Uitbergen (BE)
Jaarlijkse varkenskoppen-verkoop.
Vorden (NL)
De Antoniuskerk in Vorden (bij Zutphen) is in gebruik genomen als beeldenmuseum.
Vorstenbosch
Schuttersgilde Sint Antonius Abt
Weelde (BE)
In 1453 werd het beneficie van de H. Antonius en de H.H. Maagden Catharina en Barbara opgericht.
Well (NL)
Gilde Sint-Antonius
Zarlardinge (BE)
Jaarlijkse varkenskoppen-verkoop.