Cultus en vieringen rond Antonius

Tijdens kerkdiensten wordt Antonius tegenwoordig veelal gepresenteerd als de woestijnvader en kluizenaar uit Egypte, die zijn welvarende leven vaarwel zei en — de Bijbel indachtig — zijn bezit wegschonk aan de armen.
Dan wordt natuurlijk — het kan toch niet anders — zijn varkentje genoemd, maar daar weet de gemiddelde priester niet goed raad mee. Het varken wordt dan — weer de Bijbel indachtig — gepresenteerd als symbool van de wellust die door Antonius overwonnen werd of las manifestatie van de Duivel.
Het is in zekere zin tragisch dat een pastoor dit zo tegenover zijn congregatie van eenvoudige, varkensvlees etende boeren en burgers durft te beweren, en elders op mijn site maak ik ook duidelijk dat dit een totale misvatting is.

De zegening van brood
Tijdens een groot aantal missen voor Antonius wordt brood gezegend. Dit wordt dan na de mis aan de dieren gegeven — tijdens een paardenwijding bijvoorbeeld — of aan de mensen uitgedeeld, die het dan zelf opeten en/of aan hun dieren geven.

De zegening van brood in Blehen.

De zegening van meel, zout, water en aarde

Verering van de relikwieën

Tijdens de mis wordt Antonius aangeroepen als bemiddelaar, beschermheilige, genezer, trooster en redder (zie hieronder).
In die rol hebben zijn relieken — magische objecten — altijd een grote rol gespeeld.
En zo zien we dat tijdens of na de mis voor Antonius in veel kerken de relikwiën nog vereerd worden.
Niet alle pastoors gaan daarin voor met veel enthousiasme; sommigen hebben een houding ban "vooruit dan maar, omdat jullie dat zo graag willen". Terwijl veel gelovigen juist — naar mijn mening — er prijs op stellen, er baat bij hebben.

De legendes over de overbrenging van de relieken vanuit Egypte, heb ik beschreven op de pagina over Saint-Antoine. Deze relieken hebben zich over heel Europa verspreid; voor een hele verzameling relieken, zie mijn pagina.


	Na de mis en eucharistie in Salphen kon men het Antonius relikwie kussen.
Tijdens de Paardenommegang in Serskamp konden de deelnemers de relikwie van de Heilige Antonius, gevat in een T-vormige houten theca, kussen.


		Na de mis in Oosthoven is er gelegenheid om de relikwie van Antonius te vereren, maar daar zijn weinig gelovigen die dat doen. Volgens de pastoor raakt dat een beetje uit de mode.
Na de mis in Galamus kust men de relikwie van Antonius.

Varkenskoppen voor Antonius
	Het meest opmerkelijke hedendaagse ritueel tijdens de Antoniusvieringen, is het bij opbod verkopen van een of meer varkenskoppen, en andere produkten van varkensvlees. Vooral in de Lage Landen vinden deze offerandes van varkenskoppen plaats. In andere Europese landen, zoals Italië en Spanje, vinden deze offerandes niet plaats, maar wordt er toch wel vaak varkensvlees gegeten als ritueel onderdeel van de festiviteiten. Soms, maar zeker niet altijd worden de varkenskoppen in de kerk gebracht waar ze dan meegenomen worden in de zegening. Zelden dat de direct gezegend worden in tegenstelling tot brood dat vaak wel direct gezegend wordt.
In de kerk van Essene.
Een opvallende afwijking van het gebruik van varkensofferandes vinden we in Broekhuizenvorst, waar men geiten slacht voor een viering, de zogenaamde Geitekermis, met een gezamenlijke maaltijd van geitevlees, na de verbranding van de Tunnis pop. Hoe deze overgang van varken naar geit heeft plaastgevonden — want daar moeten we toch wel van uitgaan — is me onbekend.

Andere offerandes: levende dieren, fruit, gebak

	Een krat met levende bokjes in Oosthoven.
	Wat kleinvee in Herent.

Een krat met levende kippen in Herent.

Konijnen, ganzen, duiven in Ingooigem.

Zegening van dieren en tractoren
De zegening van het vee en in het bijzonder het paard, de zegening van huisdieren, de tractoren.

Ommegang van paarden, tractoren en soms een auto

Paardenommegangen en paardenwijdingen vinden ook wel op andere tijden in het jaar plaats, zoals bijvoorbeeld in Borsbeke.

De zegening van tractoren in Rollegem.

De zegening van een auto in Ingooigem.

In Spanje:
Festa dels Tres Tombs, in Barcelona en allerlei plaatsen eromheen, zoals Alcover, Argentona, Arenys de Munt, Castellar del Vallès, Corbera de Llobregat, La Garriga, Igualada, Mataró, Molins de Rei, Sant Andreu de la Barca, Sant Boi, Sant Cugat, Sant Feliu de Llobregat, Sant Llorenç de Morunys, Sant Vicenç de Castellet, Sentmenat, La Selva del Camp, Solsona, Tàrrega, Terrassa, Torrelles de Llobregat, Valls,

Processie
	de processie, zoals deze te Edegem.

Optocht
Optocht van verklede personen.

Duiveltjes in de Lage Landen
St. Antonius van het St. Antoniusgilde en de duiveltjes en varkentjes, leerlingen van de twee schoolgemeenschappen, tijdens de Antoniusstoet in Herdersem, bij Aalst, Oost Vlaanderen, België.

Uitvoeringen, toneel en dans

Zang in Italië in optocht

Trommelpartijen in optocht
In Spanje, in Torrent

Bronzen klokken en bellen in optocht
In Italië, Sardinië, Mamuthones In Spanje, in Torre de Arcas, op Ibiza, Eivissa

Verkleedpartijen

Gebruiken rond de Kleding in onze tijd
Verkledingen tijdens de viering van Antonius, als monnik, in bruine habijt veelal.

Duiveltjes

De duivel die in Spanje tijdens de Antonius feesten in het vuur verbrand wordt — een rode mansgrote pop — doet me ook sterk denken aan de vuren die de avond vóór het Indiase nieuwjaar, Holi, aangestoken worden op de kruispunten van wegen en waarin een beeltenis van een oude vrouw, Holika, die natuurlijk het oude jaar vertegenwoordigd, verbrand wordt. Holi, dat in maart-april valt is tegelijkertijd een op en top vruchtbaarheidsfeest.	"Dimonis" in Mallorca (Spanje) tijdens het feest van Antonius.

Muziek

Eten en drinken
het eten van varkensvlees
het eten van bijzondere broodjes of gebakjes,

het drinken van een borrel

gemeenschapsmaaltijden,

Kermis
de kermis

Vuren voor Antonius

De vuren tijdens de Antoniusvieringen, doen vanzelfsprekend denken aan de heidense midwintervuren of voorjaarsvuren. In onze contreien zijn die vuren tijdens de kerstening in meestal aan andere heiligen gekoppeld dan Antonius, maar in de mediterrane regionen zien we juist zeer uitbundige vuren voor Antonius.

In Frankrijk, enigszins merkwaardig, want de bakermat van de Antonianen, zijn er geen vuren (voor zover mij bekend).

Vuren in Italië

Ook in Italië zien we dergelijke vreugdevuren, zoals in Abruzzo, waar een ander aspect van de relatie van Antonius met het vuur geconstateerd wordt, namelijk als beschermheilige tegen de gevaren van het vuur. Dit werpt ook een verhelderend licht op de positie van Antonius als beschermheilige van de pauselijke brandweer.
Maar in Italië is Antonius in de eerste plaats de "brenger" van het vuur, zoals blijkt uit het verhaal hoe Antonius samen met zijn varkentje als assistent het vuur uit de hel heeft gestolen. Zoals deze mythe verteld wordt in Villar San Costanzo, La Caletta (Sardinië), Dorgali (Sardinië), Siniscola (Sardinië), Villagrande Strisaili (Sardinië). Verder zien we dit bijvoorbeeld in Pavia en Rescaldina, Rocchetta, Sant'Antonio [rest nog te doen] ...

	Op tientallen plaatsen in Italië worden er vuren ontstoken, meestal op de vooravond (16 januari) van het feest van Sant’Antonio Abate, op kruispunten van wegen, op binnenplaatsen en pleinen voor de kerk.
In Valentano zijn naast het vuur ook de andere gebruikelijk ingrediënten van het feest aanwezig, zoals paarden, worsten en broodjes.	Deze vuren zijn soms van rietstengels die bijeengebonden worden tot zogenoemde 'fachie', die wel tien tot twintig meter hoog kunnen zijn, zoals in Abruzzo, vaak ook van wijnranken of olijftakken die samengebonden in piramides worden opgestapeld. [Zie op deze site de YouTube filmpjes]

In Calamonaci en Cassaro (foto links) op Sicilië springt men door de vlammen of rennen jongetjes met veel bravour over de gloeiende asresten
Het vuur wordt geacht (de terugkeer van ) de warmte aan te moedigen waardoor het zaad zal rijpen, en de as wordt bevorderlijk geacht voor de vruchtbaarheid van de grond.

Nog meer plaatsen in Italië waar Antoniusvuren ontstoken worden, al dan niet met het verbranden van duivel of demonen (en deze lijst is nog niet compleet!)
Casalpusterlengo, Cellere, Esterzili, Nepi, Valentano, Villavallelonga. Op Sardinië: Oliena. Op Sicilië (o.a.): Cassaro, Messina. En nog veel, veel meer.

Vuren in Spanje

In de Spaanse plaats Benicarló wordt op 16 en 17 januari — de vooravond en de dag van Antonius — feest gevierd met o.a. een immense brandstapel waarop de duivel verbrand wordt.

Op de foto's (hieronder) uit San Bartolome de Pinares (100 km ten westen van Madrid) rijden en springen mannen te paard door de vuren tijdens het 'Luminares' feest op de vooravond van Sint Antonius, een oeroud ritueel dat ten doel heeft de paarden te reinigen. Iets dergelijks zien we ook in 288. Vilanova d'Alcolea.
De door het vuur springende jongens of paarden worden als het ware gelouterd, een zeer oude opvatting van één van de functies van het vuur.
In onze contreien hebben paardenwijdingen en paardenommegangen tijdens de Antoniusvieringen een heel wat rustiger karakter.

	(Links) Sant Antoni Abad wordt in Canals (Spanje) gevierd met o.a. deze "foguera", een conische brandstapel die qua vorm erg veel lijkt op die van de Kopten.	(Links en boven) In Ascò (Spanje) lopen de kinderen verkleed in traditionele kledij met zoete broodjes rond het vuur.

	Behalve de "foguera" (a.k.a. hoguera of fogueron) is er nog een ander type Antoniusvuur in Spanje, dat "barraca" wordt genoemd, en welke een soort "hut" van brandhout is. Het oprichten van de centrale boomstam wordt wel "plantà del mayo" genoemd, en lijkt zeker op het planten van de Meidoom, zoals dat in onze streken gebruikelijk was (of is?). In ieder geval ligt de symboliek van de 'levensboom' hier wel voor de hand.
	In Aguaviva wordt aan de vooravond van het Sint Antonius feest een toneelstuk opgevoerd waarin deze “vuurhut” een belangrijke rol speelt. In feite wordt de “verzoeking” van Sint Antonius nagespeeld, waarbij een meisje probeert om hem tot zonde te verleiden. Daar slaagt ze niet in en de heilige vlucht de vuurhut in; dan de komen de duivels eraan en zij steken hem in brand. Eerder al was er (in het geheim) een uitgang voorbereid zodat de acteur uit de brand kon ontsnappen zonder dat het publiek het zag.
	Constructie van de "barraca" — de “vuurhut” — in Cinctorres.

In Forcall wordt een optocht, de "Santantoná", gehouden op de avond van het vuur. Demonen die hier "botargues" (dwazen of narren) worden genoemd, voeren de heilige Antonius en Paulus (van Thebe, de kluizenaar collega van Antonius in de boetedoening) aan een koord door alle straten van de stad. Ook hier wordt een soort "verzoeking" nagespeelt, door een man verkleed als vrouw, met een jasje en rok van rode stralen, het gezicht opgemaakt met bloem en water en in de hand een pijnboomtak. Al deze personages doorkruisen de belangrijkste straten van de stad, terwijl de narren de gevangengenomen heiligen met hun stokken afranselen. De optocht eindigt bij de Plaza Mayor, waar men eerder een enorme vuurhut heeft gebouwd, die bestaat uit stammen van de pijnboom als skelet, die met takken van de jeneverbes en de eik zijn opgevuld.
	Deze vuurhut stelt de grot voor waarin de heilige zijn boetedoeningen deed. Zodra ze daar zijn aangekomen, komen de “cremallers" (brandstichters) om de "vuurhut" aan te steken, met Sint Antonius erin, terwijl de "botargues" eromheen lopen en dansen.
	Dan plotseling, door de aanraking van een “dulzaina” (de schalmei, een blaasinstrument), worden de demonen overwonnen en Antonius verlaat als overwinnaar de hut — en de beproeving.
Tenslotte is er het ritueel van het publiek, dat door de brandende vuurhut rent, terwijl men binnen in de hut traditionele liederen zingt gericht tot Antonius. Zeer gevaarlijk allemaal!

Nog veel meer plaatsen in Spanje waar Antoniusvuren ontstoken worden, al dan niet met het verbranden van duivel of demonen (en deze lijst is nog niet compleet!).
Abanto, Abenfigo, Albaida, Alcudia de Guadix, Allepuz, Benicarló, Bordón, Cantavieja, Cañada de Benatanduz, Cañizar del Olivar, Castellfort, Catí, Cinctorres, Crivillen, Ejulve, Enguera, Estercuel, Esparreguera, La Fresneda, Forcall, Fortanete, Fuentes de Ebro, Galve, Gandesa (Terra Alta), La Ginebrosa, Herbés, Luco de Bordón, Madridejos, Manises, Mas de las Matas, Massamagrell, La Mata de los Olmos, Mirambel, Molinos, Morella, Mosqueruela, Oliva, Los Olmos, Olocau de Carraixet, Ontinyent, Pitarque, Puertomingalgo, Quinto, Reus, Sagunto, Seno, Sevilla, Tauste, Tobarra, Todolella, Torrent, Tronchon, Valdeltormo, València, Vilanova d'Alcolea, Villarluengo, Villores, Vinaròs, Xeresa, Zucaina. Op Ibiza: Sant Antoni de Portmany. Op Majorca: Alcúdia, Pollença, Sóller, Son Servera.

Vuren in de Lage Landen

In de Lage Landen is wordt in Salphen, bij Malle, Antwerpen, België, een Antoniusvuur ontstoken als onderdeel van de festiviteiten.
De mannen die met het vuur bezig waren verzekerden mij dat het een oeroude traditie was die te maken had met het verbranden van de kleding van de lijders aan de ziekte het Antoniusvuur, die immers werden gezien als pest-patiënten die de besmettelijke ziekte op anderen zouden kunnen overbrengen.

Met groene palmtakjes en wijwater zegent de pastoor het Antoniusvuur, na een toespraak gehouden te hebben, waarin hij het vuur historisch perspectief gaf door te zeggen dat het oorspronkelijk diende om het moederkoren (de oorzaak van de ziekte het Antoniusvuur) te verbranden, maar dat het meer symbolisch toch ook gezien moest worden als het vuur waarin alle kwaad wordt verbrand, zoals ook Antonius het Kwaad bestreed. Daarna gooide hij zijn bundeltje palmtakjes in het vuur.
Als vuur is het toch wel wat kleinschaliger dan de Mediterrane vuren, maar niettemin 'heilig'.

Een zeer interessant gebruik van de vuurstapel vinden we in Broekhuizenvorst, waar een pop, Sint Tunnis verbrand wordt alvorens aan een geitemaaltijd deel te nemen. Hier lijkt een soort vermenging van andere traditionele midwinter- of eindejaarsvuren met het Antoniusvuur plaatsgevonden te hebben.
Het lijkt ook op dergelijke verbrandingen in Italië en Spanje, zoals bijvoorbeeld in Benicarló maar waar dan de duivel — en dus niet Antonius — verbrand wordt.

Verder kwam ik nog een vermelding van een Antoniusvuur tegen in een boekje over de vieringen in Rollegem, maar een inwoner van dat dorp, die ik bij een viering in Ingooigem weer tegenkwam, vertelde me dat dat niet meer gebeurt.

Water, bronnen, fonteinen, putten

Het lijkt er eigenlijk op dat Antonius in Frankrijk vooral de beschermheilige van het water is — zoals hij in Italië vooral de beschermheilige van het vuur is. Zowel water uit de bron en vuur uit de vulkaan hebben met het onderaardse te maken. En hier speelt het varken of zwijn als expert in onderaardse betrekkingen weer een rol.
Natuurlijk is Antonius niet de enige heilige die met bronnen geassocieerd wordt, maar het lijkt mij dat er misschien toch meer bronnen aan hem gewijd zijn dan aan een andere heilige.

Plouharnel (70 B1)

Chapelle Saint Antoine et Eloi.

1624

	Dit jaar [2008] kwamen voor het “pardon” een zeer groot aantal gelovigen, niet alleen uit Plouharnel, maar ook uit Erdeven en verdere omstreken. De kleine kapel was niet groot genoeg om iedereen te ontvangen, en de plechtigheid werd ook buiten gevolgd. De mis werd door priester Evennou en de diaken Clemente Noellec voorgegaan, en de doop van Victoire Buléon uit het dorp Saint-Antoine werd en gevierd.
	De zegening van het water van bron en wasplaats met lauriertakken.
Vervolgens hebben de pelgrims zich in processie achter de banieren geschaard voor de zegening van het water en van de paarden. Jean-Noël Le Piouff, voorzitter van de vereniging Vrienden van de Kapel Sint Antonius en Sint Elooi, legde uit welk werk sinds de oprichting van de vereniging drie jaar geleden wordt verricht: “Ons doel is altijd hetzelfde: de restauratie van de kapel, de wasplaats en de bron. Tot nu toe werd het altaar hersteld, het dak zal deze zomer klaar zijn, en de leden zijn eveneens zeer gemotiveerd voor de volgende werkzaamheden: het schilderen van de binnenkant van het gewelf dat zijn blauwe kleur zal terugkrijgen, maar ook zijn verdwenen sterren, en de renovatie van de wasplaats“.
Er zijn nog meer wasplaatsen, bronnen, fonteinen en putten in Frankrijk die naar Antonius genoemd zijn of met hem geassocieerd worden, zoals in: Ambazac; een Antonius-bron, Fontaine Saint-Antoine tegen Rheumatisme; Bagnols-en-Forêt; wasplaats (lavoir) - bron; Bercenay-en-Othe; wasplaats (lavoir) & Antoniuskerk; Boulay (Varsberg), een Antonius-bron, "Gudden boren"; Conty; geneeskrachtige bron; Excideuil; lavoir Saint-Antoine; Gajoubert; fontaine Saint-Antoine, met onbepaalde goede eigenschappen; Guiscriff; een devotionele bron of fontein; Lézat sur Lèze; bron onder kapel, meertje als vertrekpunt van processie; Magny-le-Désert; geneeskrachtige bron en wensput; Pleumeur-Bodou; een devotionele fontein; Plouharnel; wasplaats (lavoir) - bron; Préhy; fontaine du Tôt = fontaine du Tau, geneeskrachtige bron; Rambervillers; bron; Raymond, wasplaats (lavoir); Saint-Antoine-de-Galamus; bron in de grot; Saint-Antoine à Hennebont; fontein; Saint-Antoine-de-Landéda; wasplaats (lavoir) - geneeskrachtige bron; Saint-Antoine-du-Rocher; geneeskrachtige bron; Saint-Sauveur; bron; Saint-Selve; fontein; Saint-Sornin; een wonderen verrichtende fontein; Ver; een wonderen verrichtende fontein - fontaine Saint-Antoine.

Gebruiken met bloemen en planten

	Bloemen worden bij elke viering gebruikt, dus als een Antoniusbeeld met bloemen getooid is, hoeft dat niet altijd een speciale betekenis te hebben, zoals waarschijnlijk rechts. Hoewel we er wel vanuit kunnen gaan dat de keuze voor de soort bloemen en de schikking toch ook niet helemaal toevallig is (links). Traditie zal daar toch een rol spelen.
Sant'Antonio in Grottole (MT) en in Chiaserna (PU), Italië.

Bloementapijt en bloemenprocessie

	Tijdens de Antoniusviering in Lézat-sur-Lèze (met Pinksteren) wordt er een bloementapijt over de straten waarlangs de processie gaat uitgespreid. Deze “Procession Fleurie” gaat vanaf een meertje in de buurt naar de kerk in het dorp, waarbij een beeld van Antonius wordt meegedragen.
	De enige drie kiekjes van de “Procession Fleurie” die ik op het internet vond (links en onder).

Maar ook aan de andere kant van de Middellandse zee, in Villavallelonga (AQ), Italië, wordt een dergelijk bloementapijt gelegd (rechts).

Een soortgelijk bloementapijt hebben we gezien in Spanje, in Almeria de Toledo (onder) — een zeer interessant Antonius-plaatsje in Spanje — tijdens feestelijkheden rond de eerste communie op 18 juni 2006. Daar was zelfs een prachtig bloemenaltaar op straat.
Het was dan wel niet tijdens een Antoniusviering en we konden toen niet achterhalen of dit dan ook plaats vindt. Maar ik neem aan van wel.

Bloemen en planten bij vieringen


	Een processie in Ferla (SR), Sicilië. Wat hangt er in de 'boom'? Broodkransen met sinaasappels?
Vrouwen in klederdracht in Collelongo (AQ), Italië. Het is me niet duidelijk hoe de bloemen en planten in het midden zijn geschikt.

Gebruiken met de sinaasappel

Sinaasappels ofwel “Appels uit China” werden pas sinds de 16e eeuw in Europa ingevoerd en later geteeld, maar in Italië en de eilanden in de Middellandse Zee worden tijdens Antonius feesten en processies sinaasappels rond en op zijn beeld gegroepeerd. Deze doen mij vooral denken aan de kralen van zijn bidsnoer, maar wellicht ook is er (nog) een andere connectie.
In Collelongo (AQ) wordt de speciale Antonius-prut gekookt in de schouw, met erboven de sinaasappels


	Het beeld van Antonius in Collelongo (AQ), Italië.
	Een Antoniusprocessie in Collelongo (AQ), Italië.
In Aregno, Corsica, gaat Antonius mee op processie


De Antoniusprocessie in Corbara, Corsica, verlaat de kerk
Een verkoping bij opbod van kippen in Amendolara (CS), Italië


Traditionele kleding en aanbieding van producten en de Antoniusprocessie in Villavallelonga (AQ), Italië.

	Ook in Wallonië, Flobecq, zien we een soort traditionele kleding en sinaasappels. Ook zeer fraaie klokjes aan de gordel en bellen aan het hemd!

Gedichten, spotdichten, liederen

In Spanje, zoals Abenfigo, Aguaviva of Mas de las Matas, tijdens de Antoniusvieringen gedichten (mochiganga, moxiganga of mojiganga) te maken waarin de negatieve eigenschappen of daden van een persoon op grappige wijze worden verteld. Dat doet natuurlijk sterk denken aan onze sinterklaasgedichten.
In Alcorisa, 179. Parras de Castellote (Spanje) wordt de "albada" gezongen. Opvallend dat de Antonius in veel van deze liederen uit Frankrijk komt.

Beschermheilige

Antonius is beschermheilige: van kluizenaars en monnikken; tegen het 'Antoniusvuur' (ergotisme of moederkorenvergiftiging), nogal vanzelfsprekend, en tegen andere middeleeuwse epidemieën ; tegen besmettelijke ziekten, eplilepsie, angst, gordelroos, hoofdpijn, huidziekten, jeuken, krabben, lupus, negenoog (karbonkel), netelroos, ontstekingen, pest, roos, scheurbuik, steenpuisten, versterf (necrose) en wratten; tegen de pijnen van het vagevuur; tegen het vuur in het algemeen; van geamputeerden; tegen dierziekten, i.h.b. varkensziekten van zwijnen, varkens (wat nogal voor de hand ligt), maar ook ander vee en paarden en uiteindelijk huisdieren; van ruiters, wagenmenners, koetsiers, boeren, zwijnenhoeders en varkenshouders; van de Antonianen, ook zeer vanzelfsprekend; van duizenden parochies, dorpen, stadjes, kerken, kapellen, waaronder als opvallenden: in Frankrijk van de landstreek Dauphiné en van de hoofdstad Parijs; in Italië van de stad Napels; in Nederland is hij patroon van de plaats Sint-Anthonis; hij staat afgebeeld in tal van het gemeentewapens; in Oostenrijk is hij patroon van de plaats Sankt-Anton am Arlberg; in Duitsland is hij patroon van de steden Hildesheim en Paderborn; in Spanje van het eiland Menorca; in Afrika is hij patroon van Ethiopië. van honderden schutterijen in Europa; dus van schutters en boogschutters, want Antonius is beschermheilige tegen de pest en de middeleeuwer meende, dat iemand door deze ziekte werd getroffen, doordat God vanuit de hemel zijn pijlen op de beoogde mensen afvuurde. van ridders; van doodgravers en grafdelvers en andere arbeiders van de begraafplaats, vanwege het feit, dat hij Paulus van Thebe begroef;
	van varkensslagers, wat nogal voor de hand ligt, gezien het varkentje, de metgezel van Antonius; zij stichtten in 1475 de Broederschap van de Ridders van Sint Antonius, die verdween maar werd vervolgens in 1966 weer in ere hersteld. De kleuren van het wapen dat door Louis XII aan de varkensslagers werd gegeven, zijn blauw voor de kleur van het fond van het schild en goud.
	Het wapen van La Confrérie des Chevaliers de Saint Antoine te La Rochelle.

van suikerbakkers omdat in de winter rond zijn feestdag veel suikerhoudende spijzen werden gegeten als bescherming tegen de kou;
van de armen omdat zij in de winter op zijn feestdag gratis varkensvlees kregen;
van klokkenmakers;
van vilders, leerlooiers en handschoenmakers;
van hoveniers;
van porseleinwerkers;
van 'ceramisti' in Salerno;
van korfmakers, mandenvlechters, wevers en lakenscheerders, omdat Antonius zelf door het vlechten van matten e.d. in zijn onderhoud voorzag en omdat, volgens sommigen, de Antonianen manden vlochten om zich in hun afzondering bezig te houden en de armen te helpen. Zie Bussières-les-Belmont waar het jaarfeest van Antonius op 17 januari gevierd wordt en verder nog in Fayl-Billot, Grenant, Vallabrègues, Remilly-sur-Lozon en Villaines-les-Rochers; als beschermheer van de mandenvlechters is hij al sinds de 7e eeuw bekend in Castelsardo, Sicilië, waar Koptische (en Antoniaanse) monniken heenvluchtten vanuit Egypte, ontsnappend aan de vervolging door de Moslims.
van de wevers, zoals in Vaals;
van de papiermakers (in de Vogezen, zie Rambervillers) omdat het werktuig dat dient om het papier uit de kuipen weg te scheppen in vorm van een Tau is.
van borstelmakers; in het Borstelmuseum van Izegem bevindt zich een beeld van Antonius en in de St. Tillokerk, is een mooi glasraam van Antonius; het wordt er niet meer gevierd;
van schilders want penselen worden immers gemaakt van varkenshaar.
de truffelzoekers; dit wordt op of rond de 17e januari gevierd te Aups, Richerenches, Montagnac, Longecourt-en-Plaine, La Roque-sur-Pernes en Lalbenque;
in Brugge van scheepstimmerlieden;
in Italië van koetsiers, van pachters en van sloddervossen;
van de brandweer van het Vaticaan, in zijn prometheaanse rol als "brenger" van het vuur kan hij het natuurlijk ook beheersen;
van de goudsmeden in Venetië;
van het Vreemdelingenlegioen, vanwege de associatie met de woestijn, vermoed ik; een beeld van Antonius staat in hun hoofdkwartier te Aubagne, en er is een viering op de 17e januari;
van het Roermondse kooldragerambacht;
van vissers en schippers. Vooral van vissers, denk ik, hoewel het me nog een raadsel is hoe deze verbintenis tot stand is gekomen. Misschien via de gevlochten netten. Zie Heist, Blankenberge, Scheveningen, Hoorn, Overlangel, Paesens. Maar misschien toch ook nog via een andere associatie, zie ook Antonius bij een Venetiaanse zeeheld;
van reizigers en zeelui, volgens Watererfgoed, die een Antoniusbeeld vermeld op De Helena, vroeger 'Antonius Maria' geheten, het oudste nog zeilende ijzeren schip van Nederland dat in de Haringvliethaven in Rotterdam ligt;
van de Brandewijnbranders: "Het St. Antonis- of brandersgilde schijnt al in de eerste helft der 17de eeuw bestaan te hebben, ofschoon het jaar van de oprichting onbekend is. In 1628 kregen "de gemeene brandewijnbranders" een gunstige beschikking op hun verzoek aan de stedelijke regeering om den brandewijnaccijns van het loopende jaar te pachten..." Uit Geschiedenis van Rotterdam; H. C. Hazewinkel; Amsterdam, 1942. Met dank aan Lucas Bols.
van de zakkendragers, het St. Anthonis- of dragersgilde, te Schiedam.
van de spelers van crosse of choule, zie Havré;
van oude vrijsters.

Ex Voto's

Maar Antonius blijft toch vooral de beschermheilige van het vee en de dieren

In de oude kerk van Bédée, gewijd aan Sint Petrus en Sint Louis, staat een beeld van Sint Antonius uit de 16e of 17e eeuw dat werd omgeven door hoefijzers.
De lokale bevolking kwam tot de heilige bidden wanneer hun dieren ziek waren beroepen, en bood hem een hoefijzer, een klontje boter, of wol, enz.., al naar gelang het dier dat zij genezen wilden zien.
Of dat nog steeds gebeurt, weet ik niet.

Namen voor "Antonius"

Zie ook de verklaring van de oorsprong en betekenis, op de iconografie pagina.

Nederlands
Officieel
Sint Antonius Abt
Volkse mannennamen
Antal, Anthonie, Anthonius, Anthonie, , Anthonis, Antheunis, Antoin, Antoine, Anton, Antoni, Antonie, Antoninus, Antonis, Antonius, Antony, Antoon, Antwan, Teun, Teune, Teunis, Theun, Toen, Toine, Ton, Tone, Toni, Tonie, Tonio, Tonis, Tonke, Tonke, Tonko, Tonnie, Tonnis, Tonny, Tony, Toon, Tummes, Tun, Tunnes, Tunnies, Tunnis, Twan, Twannie.
Volkse vrouwennamen
Anteunette, Anthonia, Antoinet, Antoinette, Antonetta, Antonia, Net, Nettie, Netje, Netta, Nettie, Netty, Nianca, Nianne, Teun, Teuna, Teunisje, Teunette, Teunisje, Teunke, Teuntje, Theuntje, Thona, Tona, Toni, Tonia, Tonneke, Tonnie, Tonny, Toontje, Toos, Toosje, Tunniske, Tunske.
Duits:
Officieel
Antonius-Abbas, Antonius der Einsiedler, Antonius der Große, Antonius Eremita, Antonius Abt, Antonius von Aegypten
Volks
Antunnius, Anton, Antoni, Toni, Tony, Tönis, Tonius; Tönne
Fries: Tönjes
Nederduits: Tönnies, Tüns
Rijns: Tonnies, Tünnes
Swaabs: Done
Beiers: Dane, Anteng,
Luxemburgs: Tun, Tunnes
Verwijzend naar het varken
Fickeltünnes, Schweineanton, Schweine-Tünnes, Schwienetüns, Swinetüëns, Swine Tüns, Swinetöns, Swinetiöns, Decke Tönnes, Ferkes-Tönnes, Ferkes Tön, Ferkestünn, Ferkeltoni, Fackentoni, Sautoni, De Säu-Tünn, Saudone.
Italiaans:
Officieel
Antonio Abate, Sant’Antonio abate, Antonio nel deserto,
Volks
Antonello, Antonino, Antonio, Tonio, Toni, Sand’Andè, Sant Andonie, Sant'Antuono, Santantuono, Sand'Andùon, Sand'Andonie, Sand'Andonje, Sand’Andonië, Santantoni, Sant'Antónó, Sant’Anton
Frans:
Officieel
Saint Antoine Abbé, Saint Antoine le Grand, Saint Antoine d’Egypt, Saint Antoine l’Eremite
Volks
Het lijkt erop dat er in Frankrijk geen volkse namen voor Antonius voorkomen, behalve wat daar nog het dichtst bij in de buurt komt: Saint-Antoine des Cochons.
Op Corsica is er wel een volkse vorm: Sant'Antonu
Spaans:
Officieel
San Antonio Abad, sant Antoni Abat
Volks
Ook in Spanje zijn er vrijwel geen volkse namen voor Antonius, alleen: San Antón en Sant Antoni del porquet.

Portugees: Sant Antonio Abate
António, Antônio, Antonio

Engels:
Officieel
Saint Anthony Abbot, Anthony of Egypt, Anthony Hospitaller,
Volks
Tantony, in de samenstelling “tantony pig”.

Latijn: Sanctus Antonius Aegyptius, Antonius Magnus, Antonius Abbas, Antonius Eremita

Grieks: Antonios, Antonis, Antoni, Toni

Kroatisch: Antun, Ante, Anto

Russisch: Anton

Fins: Antti, Tonik

Noorweegs: Anton

Lets: Antons

Litauws: Antanas

Slowaaks: Ante, Antek

Pools: Antoniusz

Tjechisch: Antonín, Tonda

Hongaars: Antal

Turks: Antümi

Oriya (de taal van Orissa, India): Totono

Orthodox