Sankt Antonius in Deutschland L-N

	We bezoeken Lavesum op dinsdag 17 januari 2012, met de bedoeling de viering van "Schwienetüns" hier bij te wonen. We zijn voor het begin van de hoogmis aanwezig maar op de een of andere manier missen we sfeer; hier zou een mis zijn, met daarna Frühschoppen waarbij een varken verloot zou worden. Dat zou interessant kunnen zijn, maar we verwachten hier, net als in Bückelte, weinig contact te hebben met de aanwezigen. En het is niet wat we eigenlijk als een “echte” viering beschouwen, vergeleken met de uitbundige Vlaamse vieringen bijvoorbeeld, dus vertrekken we voordat de mis begint. Natuurlijk maak ik nog wel foto’s van het Antoniusbeeld (links) dat vlak bij de ingang staat. Hij heeft een lange T-staf (type: "schuiver") met daaraan twee vaste klokjes in de rechterhand.
Beeld in de Antoniuskerk		De Antoniuskapel

	Behalve de Antoniuskerk, die in 1924 is ingewijd, is er een veel oudere Antoniuskapel (rechts boven). Deze stamt uit 1467. De kapel is leeg en koud, zelfs wat stoffig; op deze Antoniusdag is hier geen aandacht aan besteed. Toch wat vreemd. Aan de muur is een mooi houten beeld van Antonius, met een lange gestileerde T-staf in de linkerhand en een boek in de rechterhand; zijn varkentje staat half onder zijn mantel tegen zijn linkerbeen.
		Zeer interessant is ook de middeleeuwse muurschildering. Antonius staat rechts van Maria met Christuskind. Tussen hen in, op de grond, lijkt een duiveltje te staan. Achter Antonius staat zijn varkentje. In de rechterhand draagt Antonius een flambouw, en in zijn linkerhand een Γ-staf met klokje eraan. Ik heb de foto wat geshopt om de voorstelling duidelijker te maken.

Merfeld (M Cc36) (1 L4)

Sankt Antonius Kirche


	We bezoeken Merfeld op dinsdag 17 januari 2012. Omdat we zo snel uit Lavesum zijn vertrokken, komen we tot onze verrassing halverwege in een Hoogmis ter ere van Antonius terecht. Verrassend, want op grond van een e-mail van de Pfarrsekretärin dacht ik namelijk dat deze a.s. zondag zou zijn. De kerk is goed gevuld; bij de ‘pax’ geeft niemand ons een hand.

Het Antoniusbeeld in de nis is mooi verlicht, en na de mis maak ik er foto’s van. Hij heeft een eenvoudige T-staf van correcte lengte in de rechterhand; aan de staf een vrij grote klok; in zijn linkerhand heeft hij een open boek; naast zijn rechterbeen staat een klein varkentje, neerwaarts kijkend.
Ook hier is er niet een “echte” viering; slechts een bijeenkomst in het pastoriehuis met een “traditionelle Umtrunk”. We gaan daar niet naar toe.
Vroeger was dat, net als op zoveel andere plaatsen, wel anders. Toen was het een grote dag in het dorpsleven. De boeren werkten niet en voor de gelegenheid werd een varken geslacht.
De viering wordt overigens nog steeds wel “Swine-Tüns-Fest” genoemd.

We troffen dit bordje aan op een omheining van het plantsoen om de kerk;
het is een andere afbeelding van Antonius dan in de kerk.

Messingen (N Da30) (--)

St. Antonius Pfarrkirche & Antonius-Haus

1295

We bezoeken Messingen op zondag 15 januari 2012. Het is een koude en mistige dag.

	De St.-Antonius-Pfarrkirche is open, maar binnen zijn geen beelden van Antonius. Er is wel een Antonius-beeld aan de natuurstenen gevel boven de ingang. Er zijn weinig attributen bij het beeld: alleen een gesloten boek en een (te) lange metalen gestileerde T-staf met klokjes aan de T.

Verder, in dezelfde straat, staat een modern bronzen Antonius-beeld bij het Antonius-Haus. Hierbij staat wel een los varkentje. Antonius heeft een T-staf, van correcte hoogte in de rechterhand; aan de staf hangt één klokje; met de linkerhand toont hij een boek, dat gesloten lijkt.
De T met klokjes is ook in het stadswapen terug te vinden.

Een beetje geschiedenis:
In Messingen was er tot 1806 geen eigen parochie, hoewel er al in 1295 een St. Antonius kapel was. Elf keer per jaar kwam de priester van Thuine naar deze kapel om kerkdiensten te houden. Voor de andere diensten, op zon- en feestdagen, voor de doop, eerste communie, huwelijk en begrafenissen, gingen de mensen van Messingen naar de kerk van Thuine.
In 1806 werd Messingen tot een aparte parochie verheven en werd de Antonius kapel de parochiekerk.

We spreken twee dames aan die voorbij komen. Ze blijken iets met de kerkelijke organisatie te maken te hebben en kunnen ons dus vertellen dat de Antonius-viering in 2012 plaatsvindt op woensdag de 18e januari, met een Hochamt om 18:30, waarna men elkaar treft in het Antonius-Haus.

Nottuln (M Cd35) (1 M3)

Martinuskirche; St. Antoni–Bruderschaft zu Nottuln

1609

We bezoeken Nottuln op zondag 15 januari 2012. Het grote beeld van Antonius, dat uit de 17e eeuw zou dateren, staat in een plantsoen naast de Martinuskirche. Hij heft een kruisstaf, met daaraan een klein klokje, in de linkerhand; zijn varkentje staat tegen zijn linkerbeen parmantig te kijken.

Er is een St. Antoni–Bruderschaft, die jaarlijks ter gelegenheid van de Antonius-viering na de “Pestmesse” een ommegang rond de kerk houdt, waarbij een beeldje van Antonius meegedragen wordt (zie hieronder). Daarna is er “Grünkohlessen”.
De Antonius-viering, althans de Pestmesse, vindt plaats op de zondag na de 17e januari.

Over de oprichting van de St. Antoni–Bruderschaft:
	Toen in 1609 de pest het dorp Nottuln trof en er tal van mensen gestorven waren, kwamen mannen en vrouwen, die al in de gemeenschap van het oude gilde van St. Anna geleefd hadden, bijeen. Na de ervaring van de verschrikkelijke pestepidemie deden ze de gelofte om in de toekomst de H. Maagd en St. Antonius Abt te eren als beschermheilige en bemiddelaar ten tijde van epidemieën, om elk jaar een feestdag te houden, en om een speciale broederschap op te richten.
In 1626 stemde de bisschop van Münster in met de oprichting van de Antonius Broederschap, die zich in de nood en plagen van de jaren 1623, 1636 en 1666 bewees met wederzijdes hulp en bijstand in nood, ziekte en dood.
Het ptachtige beeldje ziet eruit als stammende uit de 15e eeuw; Antonius, met mooi hoofddeksel, een correcte T-staf in de rechterhand en een gesloten boek in de linkerhand, vertrapt een groene demon die zich aan de mantel van Antonius vastgrijpt.

Nütterden (M Ba36) (1 C5)

Pfarrkirche St. Antonius Abbas

1841

We bezochten Nütterden in september 2010, nadat we net de Antoniuskerk in Frasselt bezocht hadden. Verrassend genoeg was ook deze kerk open.
	Het zeer fraaie 16e eeuwse beeld van Antonius staat op een console aan een pilaar. Zeer interessant is de weergave van het opkijkende varkentje, en het duiveltje onder de voet van Antonius, oprijzend uit de vlammen. Nütterden bestaat als Antonius parochie sinds 1841. Wat verdere ontwikkelingen betreft, geldt hier min of meer hetzelfde verhaal als in Frasselt. Recentelijk, sinds 2001, zijn de parochies Nütterden, Frasselt en Mehr samengevoegd als Antonius Abbas parochie. Het is me niet bekend of er festiviteiten zijn op of rond de dag van Antonius.