Sankt Antonius in Deutschland T-Z

We bezochten Tönisberg in september 2010. Meteen op de weg naar het stadje zagen we al een richtingsbordje met “Antoniuskapelle” erop. En naast de weg, waar een karrenspoor een bos invoerde, stond de kapel.
Oorspronkelijk werd de Antoniuskapel "Cobbers Heiligenhäuschen” genoemd naar een nabijgelegen hofstede, die in de 17e eeuw al als een ruïne wordt beschreven. De oorspronkelijke kapel werd waarschijnlijk gebouwd door de eigenaren van deze hofstede.

De muur van de huidige kapel stamt echter waarschijnlijk uit de 18e eeuw en het halletje uit de jaren na 1800. Op het dak van de kapel is een kleine klokkentoren.

	Voetpelgrims naar Kevelaer hielden traditioneel een korte rustpauze bij de Antoniuskapel.

Op de helling onder de kapel ontsprong tot het midden van de 20e eeuw de Antoniusbron. Het water werd volgens de overleveringen voor de genezing van oogziekten gebruikt.

In de kapel is een gemetseld stenen altaar, dat aan de bovenkant het opschrift draagt: "S. Antoni ora pro Nobis."
Het reliëf van Sint Antonius is in 1972 gemaakt door een keramiste uit Tönisberg.

Aangekomen in het centrum van het stadje, bleek dat de kerk dicht was.
	We informeerden bij de “Antonius Apotheke”, en zeer bereidwillig ging een meisje naar het huis van de persoon die de sleutel zou hebben, maar helaas was deze niet thuis.
Een paar dagen later gingen we er nog eens heen, en net voor de mis kon ik nog een foto's maken van het beeld en het schilderij in de kerk. De glas-in-lood ramen hebben we helaas gemist!
Antonius op de gevel van een huis tegenover de kerk.


	Rechts van Antonius is een diergestalte. Het moet waarschijnlijk een demon voorstellen; het lijkt een beetje op een hond op zijn achterpoten.
	Een wat vreemd beeld. Zou het modern zijn? Of juist oud? Het doet me denken aan het beeld aan de Giersbergkapelle in Kirchzarten.

De glas-in-lood ramen van de Fa. Wilhelm Derix, 1899.

	Antonius geeft zijn bezit aan de armen.		Christus verschijnt aan Antonius.		Antonius sticht de orde der Antonianen.
	Bezoeking van Antonius door de duivel.		Antonius, zich tot het volk richtend?		Antonius op zijn sterfbed.

Wat de geschiedenis van de kerk betreft:
In Tönisberg, een naam die de plaats pas later kreeg, was er al in de 14e eeuw een kapel zonder bezoldigde geestelijken.
In de kapel waren altaren ter ere van Sint Antonius en Sint Cornelius. Ze noemden de kapel "Sanct Antonius am Berghe" in tegenstelling tot "Sanct Antonius in der Heyden” (het huidige Sankt Tönis) of “Sanct Antonius in der Middelvluyn” (het huidige Vluyn, waar de Antoniuskerk nu evangelisch is). Van "Sanct Antonius am Berghe” werd het Sankt Antoniusbergh, dan Sankt Tönisberg en uiteindelijk Tönisberg.
Na vele verzoeken van de bewoners rond de kapel, werd Tönisberg in 1529 uiteindelijk gescheiden van de moederparochie van Aldekerk en werd het een eigen parochie met een eigen pastoor.
In 1537 begon men Tönisberg in met de bouw van een kerk.
Hiernaast zien we een tekening van de kerk gemaakt door de kerkmeester in 1730, met daarnaast Antonius.
In de 19e eeuw werd deze kerk door de huidige vervangen.

Antonius wordt nog wel betrokken bij een viering in Tönisberg.
Om de twee jaar organiseert de Groep van Rebellen van de St. Antonius-Isidore-Bruderschaft in februari een kinder-carnaval.
Als de kinderen door Tönisberg trekken, is het hele dorp op de been, en roept de gekostumeerde kleintjes "Ferkes Tönn" toe.
Of er nog meer vieringen zijn, is me niet bekend.

Tungerloh (Gescher) (M Cb35) (1 K3)

Autobahnkapelle St. Antonius

15e eeuw

Op zondag 15 januari 2012 bezoeken we de Autobahnkapelle van Tungerloh-Capellen bij de afslag Gescher en Coesfeld. Het is na de snelweg nog best een stukje rijden over B-weggetjes. (Er zijn overigens in Duitsland zo'n 30 Autobahnkapellen.)
Deze Antonius Autobahnkapelle is boven verwachting groot, eigenlijk eerder een kleine kerk. De kapel is goed onderhouden, zoals alle kerken en kapellen die we in Duitsland zagen, en lijkt vrij goed bezocht te worden. Gezien de vele kaarsjes die voor hem branden is de verering van Antonius nog springlevend,

De kapel in Gotische stijl stamt uit de 15e eeuw, met natuurlijk latere verbouwingen. Gezien de bijzondere verering van St. Antonius op deze plek werd vroeger gedacht dat de kapel oorspronkelijk een pest- en ziekenhuis was. Door middel van onderzoek en recente ontdekkingen, wordt deze veronderstelling niet meer volledig ondersteund.
Maar wel kan worden aangenomen dat de huidige kapel werd gebouwd als een votief-kapel en gedenkteken voor de overwinning van de pest.

	Het houten Antonius-beeld stamt eveneens uit de 15e eeuw. Oorspronkelijk was het rijkelijk beschilderd, zoals de zwart-wit foto laat zien (links). Bij "restauraties" is dat helaas verdwenen. Ook de klokjes aan de lange gestileerde T-staf zijn verdwenen. Het varkentje staat tegen Antonius aan, onder de slip van zijn mantel.

	Je zou verwachten dat de theca midden op de borst van Antonius een reliek van hem zou bevatten, maar dat is merkwaardigerwijs niet het geval. Het bevat een relikwie van Maria Euthymia, een lokale 20ste eeuwse Clemensschwester die in 2001 zalig verklaard is. Zou de theca van Antonius — hier links ziet die er ook anders uit — gestolen zijn?


	Aan de wand rechts van Antonius hangen twee vitrines met daarin zilveren ex-voto’s, die getuigen van genezingen van mensen en vee. Daartussen hangt een vitrine met daarin een leren en zilveren halsketting, waarmee het beeld van Antonius ooit wel gesierd is geweest, zoals op de foto links te zien is. Hij had toen ook een kroon op. Zou dat tijdens een viering zijn geweest? Antonius is op de onderste zilveren plaquette afgebeeld. Hij lijkt op een kronkelende demon te staan, met T-staf in de linkerhand; aan een koord van het ‘gordijn’ boven hem hangen 7 klokjes.

Van een Antonius-viering in Tungerloh is me niets gebleken.

	Antonius-Häuschen
	Op een andere plek in Tungerloh zou zich een Antonius-Häuschen met een mooi beeld uit 1911 bevinden. Het wordt onderhouden door een drietal families uit de buurt. We hebben er naar gezocht, maar vanwege de onduidelijke aanwijzingen hebben we het niet kunnen vinden.