Theun in de Folklore

Lede, Oost-Vlaanderen, België [zie ook stadswapen, hieronder]
	The Antonio's In de prille jaren negentig zagen The Antonio's het licht aan een knetterend kampvuur diep in de Ardennen. Met het instemmend geknor van een roedel everzwijnen in de coulissen en een kroes donkerbruine trappist in de hand was het niet lang zoeken naar een geschikte naam. Antonius Abt - de heilige met het zwijn - bracht inspiratie.
Een proeve:

Brunssum
Showband Antonius bestaat 50 jaar. Een halve eeuw muziek en show. Een halve eeuw plezier en kameraadschap.

Lomm
Stedelijke Harmonie St Antonius.
Zie ook Lomm in Antoon in de Lage Landen.

Oosthoven, Antwerpen, België
	Sint Antonius/Zoersel, Antwerpen, België Sint Antoniuskoor. Zie ook Sint Antonius in Antoon in de Lage Landen.
De Koninklijke Harmonie Sint-Antonius, het Sint-Antonius Zangkoor en het Volkskoor Sint-Antonius. Zie ook Oosthoven in Antoon in de Lage Landen.
	Weert. Stedelijke Harmonie St. Antonius Weert

Antonius Abt gebouwen

Talloze gebouwen, vooral ziekenhuizen, verzorgingstehuizen, scholen en vanzelfsprekend kapellen en kerken, maar ook molens zijn naar Antonius vernoemd

Sint Antonius Abt molen te Borkel. Bouwjaar 1865
Het gaat hier om een koren- en boekweitmolen die op een belt staat. Die belt is nodig om de molen meer hoogte te geven om zo meer kans op windvang te creëren. Toch werd er jaren later een stoommolen van gemaakt. Daarmee was men niet langer afhankelijk van het weer.
Bij de laatste restauratie eind jaren tachtig werd de molen weer in zijn oude staat gebracht. Nu is het weer een windmolen die draait onder de deskundige leiding van een vrijwillige molenaar.
Voor de Antonius in Borkel, zie verder op deze site.

Molen Sint Antonius Abt, Borkel en Schaft

Antonius Abt gezegden en volkse wijsheden

Weerspreuken

De dag van St. Antonius is op 17 januari.

‘t Is koud in alle kerken op Sint-Antonius met zijn verken.	Maakt St. Teunis de brug, St. Sebastiaan slaat ze stuk.
St. Antonius is een ijsmaker, of een ijsbreker.	St. Antonius schoon en helder, vult vat en kelder.
St. Antonius komt over met hoog water, Of met een hard hoofd	Als het vriest op St. Antonius, dan dooit het op St. Sebastiaan.
St. Antonius heeft een hard hoofd, of een natte staart.	Met St. Teunis en St. Sebastiaan, komen de hardste koppen eerst aan.
St. Antoon en St. Sebastiaan (20 jan), komen met het hardste van de winter aan.	Met St. Antonius lengen de dagen, zoveel als het eetmaal van een monnik.

	St. Anteunis met zijn vèrken, Vader abt van Kouderkerken, is er een die steeds verkiest, dat het op zijn feestdag vriest.
	Het trio met de harde koppen komt nu op de proppen. (15-1 Sint-Paul, 17-1 Sint-Antonius, 20-1 Sint-Sebastiaan)
	Sint-Antonius met zijn varken, zoete naam Sebastiaan (20-1) Koud en kil is 't in de kerken en bevroren ligt de baan.
	Een Tarotkaart van Robert M. Place: IX Sint-Antonius Abt De Kluizenaar.

Een paar Duitse Antonius weerspreuken:
Wenn Antoni die Luft ist klar gibt's bestimmt ein trocknes Jahr.	Große Kälte am Antoniustag, machmal nicht lange halten mag.
Antonius mit dem weißen Bart, regnet's nicht, er mit dem Schnee nicht spart.	Um Antonius nehmen die Tage zu um eine kleine Mönchesruh'.

En ook in het Frans zijn er vrijwel identieke Antonius weerspreuken:
Pour Saint Antoine, il fait froid même dans l'huile.	Saint Antoine sec et beau remplit caves et tonneaux.
Qui sème la salade à Saint Antoine en a comme tête de moine	Saint Antoine et Saint Sébastien (20 janvier) emportent le plus dur de l'hiver
Déjà le jour à la Saint Antoine a augmenté d'un dîner de moine.	À la Saint Antoine, les jours augmentent de la barbe d'un moine

Spreuken over Antoniusvarkens en varkens

De Sint-Antonianen hadden het recht hun varkens vrij in de straten naar voedsel te laten zoek ("Teunusverkens").
In het Frans wordt rusteloze beweeglijkheid uitgedrukt in het spreekwoord: 'De porte en porte, comme les pourceaux de St. Antoine' ('van poort naar poort, zoals de varkens van Sint Antonius').
In het Duits kent men de uitdrukking: 'So frech wie ein Antonius-Schwein'.
In het Nederlands kan men iemand verwijten dat hij anderen 'naloopt als een Sint-Antoniusvarken' of dat hij 'snuffelt als een Sint-Antoniusvarken'. Van zware personen werd wel gezegd dat zij 'dik waren als het varken van Sint Teunis'. Omdat het stelen en verorberen van een Antoniusvarken gelijk stond aan heiligschennis, werd in Italië van personen die onder onverklaarbare omstandigheden overleden, wel gezegd: 'Ha forse rubato un porco di San Antonio' ('hij zal wel een varken van Sint Antonius gestolen hebben').

Een vet varken heeft er geen weet van hoeveel honger een mager varken heeft.
De vuilste varkens zoeken het schoonste stro	Varkens gaan eerder dood van een lege bak dan van een vuile
Stro in de muil van ‘t zwijn, zal ‘t kort nadien slecht were zijn.
In de omgeving van Beerse (BE) zegt men wanneer een varken ziek is het volgende gebed op: Sint Antonius, hoog verheven, Gij hebt mij zoveel nootjes gegeven; Sint Antonius nog, Gij zijt een broer van mijn varkentrog.

Er zijn ook erg veel sites totaal gewijd aan varkens, waaronder Porkopolis, waar ook veel plaatjes over Antonius (met varken natuurlijk) te vinden zijn.

Ander Antonius gezegde

Brood dat op Sint-Antoniusdag wordt gezegend,
beschimmelt niet en weert onheil af van mensen en dieren.

Antonius heeft in ieder geval één bloem die met hem geassocieerd wordt, namelijk de tuin anemoon, de Anemone hortensis.
(De Theunisbloem is van Antonius van Padua.)
Maar er zijn veel meer bloemen en planten geassocieerd met Antonius, dus ik zal hier nog een grotere paragraaf over maken.

Antonius Abt in de heraldiek

Antonius in Nederlandse wapens


Oploo (Noord Brabant) "Van lazuur, beladen met St.Anthonius van goud, houdende een schild van lazuur, beladen met een bok van goud."	Sint Anthonipolder (Zuid Holland) "Het beeld van St.Anthonis van goud op een veld van azuur."	Sint Anthonis (Noord Brabant), gemeentewapen en ambtsketen van de burgemeester. "In sinopel, geplaatst op een losse grond, Sint Anthonius Abt, houdende in de rechterhand een evangelieboek en in de linkerhand een tau-vormige kruk met klokje, staande voor een omgewend varken, alles van goud." Zie ook Antoon in de Lage Landen op mijn site.
NB : de heilige staat op een losse grond met achter zich het varken.
Terheijden (Noord Brabant)		Mook (Limburg)
	"In azuur de beeltenis van St.Anthonius, omhangen met de kluizenaarsmantel, de rechterhand steunende op een kruk, in de linkerhand een opengeslagen boek houdende, ter linkerzijde vergezeld van een gedeeltelijk zichtbaar varken, staande op een terras, alles van goud.		Van lazuur beladen met het beeld van Antonius Abt, omhangen met de kluizenaarsmantel van zilver, voorzien van de Griekse letter T van keel, het hoofd omgeven door een nimbus van zilver. Zie ook Mook op mijn site.

Het schild gedekt door een gouden kroon van 3 bladeren en 2 parels." Zie ook Terheijden op mijn site.		Aangezicht en handen zijn van natuurlijke kleur, houdend in de ene hand een evangelieboek van keel, gesierd van goud, en in de andere een staf met kruk van sabel.
Om zijn midden heeft hij een gordel van sabel en aan zijn voeten een varken van natuurlijke kleur; vóór den Heilige is geplaatst een schildje van keel, beladen met 8 leliestaven kringsgewijze geplaatst, in het midden gedekt door een schildje van zilver."

	Paesens-Moddergat, Dongeradeel, Friesland Het dorpswapen (links) en de vlag (rechts). Beschrijving wapen:"In goud een dwarsbalk van azuur, beladen met een vis van zilver; de balk boven vergezeld van twee klaverbladen van sinopel en onder van een anker van keel, waarvan de kop eindigt in een T-kruis."

Oorsprong/verklaring wapen: De dwarsbalk stelt het riviertje de Paesens voor, de beide dorpskernen liggen ter weerszijde van dit riviertje. De vis is het symbool voor de van oudsher belangrijke visserij. De klaverbladeren slaan op de landbouw. Het anker is enerzijds een verwijzing naar de visserij, anderzijds naar de patroon van Paesens, Sint Anthonius.		Een andere site voegt bij de verklaring van de vlag hieraan toe, dat het anker ook een verwijzing is naar een ramp in 1883. Tot dat jaar was de visserij de belangrijkste bron van inkomsten voor de dorpen, maar bij een storm kwamen er 17 van de 22 schepen niet terug en meer dan 100 vissers verdronken.

Een T-kruis komt ook voor in de wapens van Cadier en Keer, en Beers.
	Cadier en Keer. Beschrijving: "Een veld van sinopel beladen met een losstaande berg van zilver en ingebogen gekapt van goud en keel, het goud beladen met een St. Anthonius-kruk van azuur, het keel met een gouden sleutel, paalsgewijze geplaatst met de baard naar boven en rechts gewend."	Beers, Noord Brabant De bisschop in het wapen is de H.Lambertus, patroonheilige van Beers. Het kruis is samen met het lint overgenomen van Linden en de St.Anthoniuskruk kwam uit het oude wapen van Gassel.

Oorsprong/verklaring wapen van Cadier en Keer, Limburg:
De gemeente is in 1828 ontstaan uit de gemeente Cadier en de dorpen Keer en St. Antoniusbank. Deze laatste twee dorpen behoorden voor die tijd tot de gemeente Heer. De drie dorpen waren tot de Franse tijd drie afzonderlijke heerlijkheden.

De Mortel, Noord Brabant
Het volgende dorpswapen is bekend :
"In zilver een kruis van sabel, in het eerste kwartier vergezeld van een Tau-kruis van sinopel."
De verklaring van het T-kruis is nogal eenvoudig: Antonius is de beschermheilige van De Mortel.

Antonius in Belgische gemeentewapens.

	Brasschaat, Antwerpen Het uitzicht van het wapen dat Brasschaat verkreeg is beschreven in de oorkonde van 18 november 1913. Die luidt als volgt: "In rood, een zilveren zalm, recht gelegd, vergezeld in het hoofd van twee ruiten van 't zelfde, alles omringd van acht zoomsgewijze geplaatste Sint-Andrieskruisen, insgelijks van zilver.

Het schild links wordt gehouden door Sint-Antonius en aan de voet van de heremijt liggende, insgelijks links, een geklokt varken, alles van zilver". De afbeelding van Sint-Antonius met het geklokte varken bevond zich eertijds in het zegel dat gedrukt werd op de akten van de aloude kapel. Er is of was een strijd gaande over de vervanging van Antonius door een modern betekenisloos logo.		Schellebelle, Oost Vlaanderen Het wapen werd toegekend in 1932 en toont drie Tau-kruisen, die afgeleid zijn van het wapen van de heren van Bette, die het gebied in de 15de eeuw verwierven. Het geslacht Bette op haar beurt verwierf de drie TTT's door het lidmaatschap van de orde van St. Antonius van Barbefosse.

Lede, Oost-Vlaanderen, drie T's, lijkt enigszins op dat van Schellebelle.

Antonius in Franse wapens

Het eerste wapen hieronder is natuurlijk dat van Saint-Antoine-l'Abbaye. De andere volgen in min of meer alfabetische volgorde. De meeste wapens komen van deze site. Een enkele van deze.


Andelnans	Auribeau-sur- Siagne	Bernardvillé	Boussy- Saint-Antoine


Bruley	Dommartin-la- Chaussée		Coupelle-Neuve	Inxent


Lantefontaine	Longjumeau (Essonne)		Maizières	Moivrons


Péron (111 F2)	Pondaurat	Saint-Antoine-l'Abbaye	Saint-Antoine d'Artiguelongue


Saint-Antoine-de-Ficalba	Saint-Antoine-des-Champs (Parijs)	Saint-Antoine- de-Velourgues	Saint-Antoine-Cumond (117 D4)


Saint-Urbain-Maconcourt	Schirmeck


Tendon (67 F2)	Theizé (109 F4)	Thiaucourt	Thin-le-Moutier


Toul	Touvois

Antonius in Duitse wapens
Veel wapens komen van deze site.


Allendorf	Benteler	Beuren	Bleckhausen


Castels	Cauco	Coesfeld	Dottingen	Drees


Eltmann	Ellscheid		Fleckenberg	Flüren


Gießen	Gonzerath	Greimersburg	Großtissen	Günne


Gutenthal	Hamb	Hartefeld	Hartenfels	Hau


Hellenthal	Hellenthal	Herdringen	Hüttingen a/d Kyll


Klosterlechfeld	Kottenborn


Langnau	Langweiler	Liebenscheid	Liebshausen	Loikum


Lövenich	Messingen	Münchehof	Mohrkirch	Mambach


Osterwald	Plütscheid	Pommersfelden	Rapperath	Rauenthal


Sankt-Tönis	Sassen	Sevelen-Issum	Thüle


Tönisberg	Tönisvorst	Trittenheim	Trub	Trierscheid


Uelde	Utzerath	Vrasselt	Wallenthal	Wederath


Wittibreut

Antonius in Zwitserse wapens

De meeste wapens komen van deze site.


Lachen	Piazzogna		Rona


Sankt Antoni (Fribourg)	Sankt Anthönien	Sankt Anthönien-Ascharina	Sankt Antönien-Castels	Sant'Antonio


Tenniken	Vogorno

Luxemburgs

Oostenrijks

Deze wapens komen van deze site.


Berdorf	Prägraten

Spaans Enkele wapens komen van deze site. Andere van deze. Of deze en deze.


Aguaron	Alcublas		Albiol	Alfambra-Teruel


Alio	Atalaya			Les Borges del Camp


Casas Bajas	Cerdà		Fortaleny	Gavarda


Monforte de Lemos	Els Pallaresos		Quesa	Les Salines


Sant Antoni de Vilamajor	La Selva del Camp			Urquiola

Italiaans


Altopascio

Noorwegen		Zweden

Tjeldsund	Tydal	Rönö

Tsjechië		Engeland

Babice u Rosic	Velká Kras	Trafford

Brazilië	Mexico	U.S.A.

Valadares	Medellín	San Antonio

Antonius Abt bieren

Brouwerij 3 Horne

(links) Liempd's Gildebier Antonius Abt

Vele gilden en broederschappen van Sint-Antonius dronken op zijn feestdag hun halve ton gildebier.

Het is me nog niet helemaal duidelijk waar deze bieren vandaan komen en uit welke brouwerijen.
Er wordt aan gewerkt.

Het Triple bier uit Jantjes Bierbrouwerij (rechts) heb ik gedronken, en het smaakt heerlijk!

(links en boven) uit Jantjes Bierbrouwerij, Uden.

Tijdens de Antoniades in Flobecq wordt het speciale Antoniusbier, “la cuvée St-Antoine”, geschonken.
	Dit bier wordt eigenlijk gebrouwen in de artisanale brouwerij St. Antoine, voor de Antonius broederschap in Blehen, waar Antonius ook uitbundig gevierd wordt.

Antonius Abt lied

Lied uit Leuven van de studentenclub van de Katholieke Hogeschool Leuven Departement Rega.

Sa laat ons vrolijk zijn

Hieronymus Bosch, Tryptiek, 1500, detail.

Sa, laat ons vrolijk wezen,
op Sint-Antonius feest, feest, feest,
Op Sint-Antonius feest.
Sint-Antonius en de duivel waren gemeen,
En ze dansten om het zeest, zeest, zeest,
en ze dansten om het zeest.

Eén van Lucifers posturen,
die wilde vrolijk zijn, zijn, zijn,
Die wilde vrolijk zijn.
Hij droeg een ijzer braadpan op zijn hoofd,
En een vaatje brandewijn, wijn, wijn,
en een vaatje brandewijn.

A vous !, zeid' hij, Sint-Antoneke,
't is een glazeke tegen de vaak, vaak, vaak,
't Is een glazeke tegen de vaak.
Sint-Antonius riep: "'k een mag geen brandewijn",
En hij goot het tegen zijn kaak, kaak, kaak,
en hij goot het tegen zijn kaak.

Dat was om hem te kwellen,
door 't nemen van de drank, drank, drank,
Door 't nemen van de drank.
Sint-Antonius greep de duivel bij de steert,
En hij schreeuwde wel zes uren lang, lang, lang,
en hij schreeuwde wel zes uren lang.

Een Gilde lied uit Lomm: Teks & muziek: Jeu van de Diep (Jeu Hegger); 2000.
SINT TEUNIS GILD
Gildebroeders, staon vör eur zaâk. Solidair zien, de grötste taak. Ás de gild van den Abt Sint Teunis, vör ut dörp ennen echte steun is. Same vere weej dan mit vermaak, gildebroeders, staon vör eur zaak!!! Ens in 't jaor de gansen daâg, 't jaorfieës vere, gen gejaag, weg oet den dagelijkse sleur, positief dinke bringk wer kleur.	Enne keuning huurt der beej, idder jaor, altiêd opni-j. 't Keuningszilver kump dan oet de kâs, en ok de sjieke keuningsjas. Gildebroeders mit daen drang, werke vör elk dörpsbelang. Is der mej ok schrik vör ut werk, Mit völ man same, dát mák sterk.

Sint-Antonius Award

Het VLAM, het Vlaams Promotiecentrum voor Agro- en Visserijmarketing, bekroont jaarlijks een restaurant voor het origineel gebruik van typisch Vlaamse producten met de Sint-Antonius Award, waaraan een geldprijs van 2.500 euro is verbonden.
Restaurant De Eiken was de winnaar van de Sint-Antoniusprijs in 1999 met 'Blinde vinken van varkenshaasje en een Meritus-lende in een varkensnetje met groene kool' en kreeg de Bronzen Schaal.
In 2003 heeft de Vlaamse minister Ceysens de Sint-Antonius Award uitgereikt aan het Leuvense restaurant Arenberg. Dat jaar werd het varkensvlees gepromoot.
Uit deze twee voorbeelden lijkt het dat het altijd varkensvlees is dat in de prijzen valt, wat natuurlijk ook wel logisch zou zijn voor een Antonius Award.

Hier wordt de betekenis van het woord "feestvarken" duidelijk.
Voor het varken zelf is het dus niet zo feestelijk.

Helaas is er ook een enkele misdaad geassocieerd met de heilige Antonius, zoals dit beeld dat werd gestolen uit de kerk OLV Geboorte te Blitterswijck.

Deze diefstal staat centraal geregistreerd bij Religieus Erfgoed, met de volgende omschrijving:

Datering: 1950-1974
Materiaal: hout eikenhout beeldhouwkunst beeldhouwwerk
Nummer: 12669-11
H. Antonius Abt, voorgesteld als een gedrongen staande figuur in pij, scapulier en schoudermanteltje (met capuchon om het hoofd), met in de rechterhand de Tau-staf en in de linkerhand een opengeslagen boek.
Lange vierkante baard.
Aan zijn rechtervoet, naast de staf een varken.
Op sokkel een reliëfvoorstelling van Antonius die het vee zegent.

Gestolen op 14 januari 2005.

Zie ook Blitterswijck in Antonius in de Lage Landen op mijn site.